Kỷ niệm học đường: Từ sổ tu dưỡng đoàn viên đến mạng XH

Image result for blog

Nhớ bài viết cách đây hơn 10 năm trên VietnamNet, đăng lại phục vụ các cụ U60, U70. Chẳng hiểu số phận đưa đẩy thế nào mà tôi trở thành bí thư chi đoàn năm học lớp 9 (1969) ở Ninh Nhất, một vùng quê Hoa Lư (Ninh Bình) khi trường thị xã sơ tán chiến tranh về nơi đó.

Sổ tu dưỡng viết về cái chung?

Tuổi trăng tròn 15-16 phải “thôi nôi” với chiếc khăn quàng đỏ, được đeo huy hiệu đoàn, đến lớp phải bỏ áo trong quần, đi dép và có một vật bất ly thân là sổ…tu dưỡng. Bây giờ, nói đến sổ tu dưỡng, hẳn nhiều bạn trẻ sẽ ngỡ ngàng lắm, vì nó có thể là một khái niệm xa lạ với thời hiện đại. Nhưng khi ấy, sổ tu dưỡng như hình với bóng của lứa học sinh chúng tôi.

Sổ khá giống nhau, được mua của mấy bà hàng xén, bìa mầu nâu đỏ hoặc xanh, giấy vàng vàng và không dòng kẻ. Đoàn viên ghi nhật ký hàng ngày, đạo đức thế nào, làm được điều gì tốt, giúp người khác ra sao và gọi đó là cách “tu dưỡng bản thân”.

Trong sổ chỉ được ghi những điều liên quan chung đến lớp, chi đoàn hay trường, cảm nghĩ về sự “phấn đấu” của mình ở mức nào, mà không được ghi nhật ký mang tính chất cá nhân. Tôi không nhớ đó là qui định của Đoàn hay chỉ có trường tôi mới như thế.

Với một học sinh cấp 3, hàng ngày phải ghi nhật ký tu dưỡng để cho người khác đọc, quả là tra tấn. Vì thế, những bạn có cá tính, coi đây là sự giả dối, họ đau khổ thật sự khi buộc phải để cho người khác “đọc” những cảm nghĩ riêng tư của mình. Họ không chịu viết và đương nhiên, trong con mắt tập thể, đám này trở thành “cá biệt, chậm tiến”. Nhưng có biết đâu người “thẩm định” là tôi cũng bị cực hình tương tự.

Cái sổ khốn kiếp này làm khổ biết bao đứa teen hồi đó. Đại loại hàng ngày phải viết mình đã làm gì tốt phục vụ cho đoàn, cho tổ quốc, có gì sai phạm. Cuộc đời một đứa trẻ 15-16 tuổi trong một ngày thì rặn kiểu gì ra tình yêu tổ quốc như cầm súng giết giặc hay bắn rụng máy bay. Phạm lỗi thì có nhiều, lúc thì đái đường, trêu chửi bà tát nước, nhìn trộm mông cô giáo, chạm vào lưng bạn Hằng hay bạn Sen làm quản ca ngồi cạnh.

Ngồi bên trang giấy trắng với cái bút và ngọn đèn dầu leo lét trong cái nóng như thiêu mùa hè muỗi bay vo ve hay trời lạnh cóng của đêm đông, bụng cồn cào, làm sao nghĩ ra tình yêu tổ quốc ở tầm vĩ mô. Tôi tin là tôi bị chửi thấu trời vì cái sổ ấy.

Cuối tuần (thứ 7), cờ đỏ, bí thư và lớp trưởng bắt mọi người để sổ tu dưỡng lên bàn, mở trang mới nhất để ban chấp hành đi kiểm tra từ đầu lớp đến cuối lớp. Có bạn ghi kín với bao tình yêu bao la tổ quốc, thề hy sinh thân mình như Phan Đình Giót hay nhảy sông như anh Giáp Văn Khương đội bèo trốn Pháp. Có người chẳng viết được gì, mỗi một câu “ngày hôm nay giống ngày hôm qua” như một dự cảm về đất nước, thế mà đúng.

Sổ của mấy ông bạn dốt văn gần như trắng tinh, kết quả bị cảnh cáo, các lão ý thâm thù mình từ đó. Số đông láu cá, nhờ một “cây văn” trong lớp ghi vào một sổ để cả bọn mượn chép và cuối tuần nộp. Nếu bạn kia nghỉ, coi như cả lớp để “quên ở nhà”.

Hãy tưởng tượng một người đọc 40-50 cuốn giống nhau và lời phê cũng…giống nhau(!). Người tốt được ghi: “Có tinh thần vươn lên”, người đi học muộn được câu: “Cần cố gắng đúng giờ”… Rồi, “Bạn Hành phải bỏ áo sơ mi trong quần và đi dép đến lớp” hay: “Bạn Hằng không được lấy tay che miệng khi phát biểu”.

Một lần, tôi giở trang cuối của một cuốn sổ thấy vẽ trái tim và mũi tên xuyên qua với máu chảy. Bạn đó viết trang đầu: “Bí thư thân mến ơi, đây là phần riêng tư của tớ. Nếu đọc thì đừng báo cáo với đoàn trường”.

Không khỏi tò mò, tôi đã đọc trộm. Có những chỗ, bạn viết về sự đau khổ vì không có dép đến lớp, hay tâm sự không đủ tiền mua sổ khác để làm nhật ký, đành viết chung với sổ tu dưỡng. Rồi bất ngờ có một đoạn: “Mình bắt đầu thầm nhớ anh giáo sinh trẻ từ đại học sư phạm đang thực tập tại trường. Hôm nào không nhìn thấy bóng áo trắng quần caki và cặp kính cận trí thức ấy, lòng ta buồn vô hạn”.

Viết lại những dòng này, tôi mong bạn – bây giờ chắc là một bà U70++ – tha thứ vì tôi đã vi phạm quyền riêng tư. Thế hệ chúng tôi đã trải qua một thời chỉ được viết những cái chung, không được nói cái riêng trong sổ tu dưỡng.

Mạng xã hội và blog chỉ được viết riêng?

Tuổi trăng tròn tụm năm tụm ba chia nhau vài trang thơ hay cuốn truyện “cấm” dưới gốc bàng sân trường đã qua đi. Internet giờ đã mang đến cho giới trẻ một khoảng trời khác về thông tin vô tận và khả năng trao đổi email với người bên kia trái đất trong giây lát, mang lại cho nhân loại một cuộc sống “ảo” khác.

Một loại sổ “tu dưỡng” khác đã ra đời trên internet. Đó chính là blog, facebook hàng ngày hỏi “Cụ trò đang nghĩ gì?” giúp cho con người được thả hồn suy nghĩ trên màn hình máy tính thay vì ngòi bút và trang giấy.

Ngày xưa, bí thư chi đoàn được xem sổ tu dưỡng. Có bạn cảm thấy xấu hổ khi ghi những suy nghĩ riêng tư vào trong đó. Nhưng thời đại mạng XH khác hẳn. Con người đã cởi mở hơn nhiều và họ muốn chia sẻ suy nghĩ với nhiều người. Thậm chí post ảnh “nóng” một chút càng hay, nhiều hit càng thích.

Có blog chỉ viết về đứa con mới sinh hay kem da. Một entry bàn về giao thông thành phố. Lác đác vài tin vỉa hè về tham nhũng hay tội phạm. Đọc blog của những trí thức, người cầm bút hay nhân sỹ nổi tiếng thật thú vị. Vừa xuất hiện trên blog hôm trước, hôm sau đã thấy trên trang báo online. Có entry không được đăng hay xuất bản nhưng bị cắt cúp.

Phần comment vô cùng thú vị. Cùng một bài, người thích, kẻ chê và cả anh chàng rỗi việc đi “nhặt sạn” và chế giễu những phản hồi. Thế giới “ảo” giấu mặt mới đa dạng làm sao. Văn hóa và tầm suy nghĩ của blogger, khả năng thẩm thấu blog của bạn đọc cũng hiện lên trong đó.

Phát biểu của bà Robin Sproul, Phó Chủ tịch hãng truyền hình ABC News, Giám đốc Văn phòng ABC News tại Washington DC khá sâu sắc: “Nhờ blog, chúng ta biết các công dân nước khác nghĩ gì về chúng ta, họ đang ca ngợi hay chỉ trích. Chúng ta cũng hiểu hơn về cách mà thế giới đang nhìn chúng ta. Thế giới đã thay đổi, blog đã ra đời và blog sẽ ở lại cùng với sự phát triển của con người”.

Giống như internet, thông tin trên blog có ích và vô ích, kể cả có hại đều song hành. Trong toàn cầu hóa và hội nhập, nếu biết sử dụng mặt tốt của loại truyền thông mới này xã hội sẽ tiến nhanh hơn. Nếu chỉ vì vài mặt trái mà kìm hãm hoặc ngăn sông cấm chợ, ta sẽ làm hại chính mình. Có lúc các nhà quản lý chỉ muốn mạng XH chỉ được viết về cái riêng, cái chung đã có nhà nước lo.

Thay đổi não trạng

Tôi nhớ chuyện xưa, thời chỉ được viết về cái chung trong sổ tu dưỡng cho một người đọc- bí thư chi đoàn- người phụ trách “linh hồn” của mọi người trong một tập thể, không được viết cái riêng. Còn thời nay, chỉ được blog về cái riêng mà không được bàn tới cái chung. Phải chăng, chúng ta đang đi từ thái cực này sang thái cực khác. Khác nhau về thời đại, nhưng hình như vẫn giống nhau kiểu tư duy cách đây nửa thế kỷ, máy móc, sơ lược, hình thức?

Đất nước muốn phát triển cần có sự đóng góp của từng người dân, bằng sức lao động, tiền bạc, hành động cụ thể hay kể cả một ý kiến. Góp chất xám bằng những trăn trở riêng tư về một vấn đề chung trên blog đóng vai trò lớn trong tiến trình đi lên của dân tộc. Không tờ báo nào đủ sức đăng tải hết ý nghĩ của hàng chục triệu người viết. Blog là cơ hội, là cánh cửa mở ra cho cả nhân loại cầm bút và chia sẻ tri thức.

Sức sáng tạo của quần chúng và sự tự do phóng khoáng trong suy nghĩ làm nên sức mạnh trí tuệ của một dân tộc. Ta nên ứng xử với mạng XH sao cho mỗi cá thể thời “bàn phím và con chuột” được tự do viết về mọi vấn đề của đất nước, không bị ràng buộc bởi một qui định khắt khe hay lo sợ những chàng bí thư “ảo” trên mạng nhòm vào màn hình.

Blogger có tầm sẽ tự định hướng cho mình cách đi thế nào để đóng góp cho cái chung và giữ được thương hiệu. Blog xấu và đen sẽ tự đào thải trong quá trình tiến hóa. Viết câu chuyện riêng để bàn tới phát triển chung và kể câu chuyện chung kèm theo ý nghĩ riêng, đó mới là sổ “Tu dưỡng” thời internet.

Thời ấu trĩ, tự cho mình là người có tầm văn hóa cao hơn các bạn trong lớp, tôi phê vào sổ “tốt” hay “xấu”. Hôm nay sau 40 năm nhìn lại, các bạn đồng liêu đã có người làm thứ trưởng, giám đốc trường đại học nổi tiếng hay tướng tá quân đội. Còn tôi lọt đọt làm nhân viên hạng hai “sáng cắp ô đi, chiều xách ô về”. Chợt thấy hiện ra “tầm vóc thật” của chàng bí thư nhà quê khi phê sổ tu dưỡng thuở nào.

Hiệu Minh. 12-2008

Advertisements

15 Responses to Kỷ niệm học đường: Từ sổ tu dưỡng đoàn viên đến mạng XH

  1. P.V.Nhân says:

    ma xó bắt còm…

  2. Ngọ 1000 ngàn usd says:

    Tôi chậm tiến hơn nhiều lần so với anh Cua. Thi đại học xong vẫn ngoài đoàn. Chẳng hiểu vì sao chúng nó không để ý đến tôi mặc dù học lực không đến nỗi nào, thuộc top đầu, nhiều đứa quý, kể cả bí thư, lớp trưởng? Nhưng rồi một ngày đẹp trời trong thời gian chờ kết quả thi đại học, chẳng biết vì sao chúng nó bảo tôi và thằng nữa viết Đơn xin vào đoàn để…kết nạp. Tuần sau tôi và nó trở thành đoàn viên lớp 10B. Buổi kết nạp cũng là buổi sinh hoạt đầu tiên và vũng là cuối cùng của tôi với chi đoàn 10B nên tôi cũng chẳng biết có hay không cái Sổ tu mà anh Cua khoe. Sau này khi trở nên oai hơn, định kỳ tôi được phát Sổ tay đv, ngoài bìa có in hình cái búa đè lên cái liềm. Chắc đây là cái sổ bố đẻ ra cái sổ con mà anh Cua khoe?

  3. KTS Trần Thanh Vân says:

    Hu hu
    Khi còn trẻ, ở trong đoàn thì tôi không được là đoàn viên bốn tốt
    Lớn lên một chút, được người ta gọi đi sinh hoạt cảm tình đảng thì tôi thờ ơ bị loại ra khỏi diện cảm tình.
    Tuy vậy tôi vẫn còn lưu giữ được mấy cuốn nhật ký, nắn nót ghi chép cẩn thận những bài thơ bất hủ về những thư tôi quý tôi yêu.
    Nhưng tôi dấu bí thư đoàn TN, vì đó là biểu hiện lãng mạn, kém ý thức phấn đấu
    Hu hu

  4. Hugoluu says:

    Thế hệ chúng tôi học cấp 3 không còn phải viết sổ tu dưỡng như cụ Cua ,nhưng viết nhật ký thì có(không bắt buộc) Trong đó thường ghi những câu danh ngôn đại loại như:
    ““Cái quý nhất của con người ta là sự sống. Đời người chỉ sống có một lần. Phải sống sao cho khỏi xót xa, ân hận vì những năm tháng đã sống hoài, sống phí, cho khỏi hổ thẹn vì dĩ vãng ti tiện và hèn đớn của mình, để khi nhắm mắt xuôi tay có thể nói rằng: tất cả đời ta, tất cả sức ta, ta đã hiến dâng cho sự nghiệp cao đẹp nhất trên đời, sự nghiệp đấu tranh giải phóng loài người…”
    Bạn nào lãng mạn hơn thì thêm ít thơ tình Xuân Diệu,Nguyễn Bính…
    Cuối cấp thì xin chữ ký các bạn cùng lớp,cùng trường.

  5. Tuan_Freeter says:

    Lão Tổng Chủ: Thật là thâm … Thật là thúy!
    Đọc xong topic bỗng dưng muốn đi tu.
    Lại không muốn tuýt còi nữa, mệt quá chừng!

    Nhưng nghĩ lại thì phát sinh mâu thuẫn:
    Không tuýt còi thì lấy chi ăn đây?

    p/s: Con lạy các Cụ, vui lòng tuân thủ Hang Quy!

    • Hugoluu says:

      Từ ngày tuân thủ hang qui
      Bao nhiêu còm sĩ một đi không về
      Muốn cho hang lại đề huề
      Hang qui viết lại vỗ về yên dân
      Mong sao cụ Tuấn trương tuần
      Quanh năm thất nghiệp mặt đần trông hang.

      Tb/ Cụ tổng ảnh hưởng của thời đại sổ tu thân nên hang qui của cụ cũng lê thê rườm rà.
      Hang qui chỉ cần :
      – Không tấn công cá nhân
      -Không nói xấu ,chống phá chính quyền.
      -Không truyền bá tác phẩm tranh ảnh dung tục.

    • Mike says:

      Thưa thớt là do “ngăn sông cấm chợ”. Ai gây ra thì không biết nhưng nó là thủ phạm cho canh “chợ còm” ế ẩm.
      Chả phải vì ông TT ngủ gật thức giấc là ngứa mồm thổi roét roét, chẳng biết thổi cái gì, mà sinh ra chán. Bác TT không làm ảnh huởng đến sự hoà bình của thế giới Hang.

      • TM says:

        Công nhận đã từng sinh hoạt trong thời buổi huy hoàng của blog HM thì bây giờ chán lắm.

        Những người muôn năm cũ
        Còm ở đây bây giờ?

        Mọi thứ trên đời đều có thời gian hữu hạn của nó.

  6. TranVan says:

    Hồi đi về thăm Vn, có một lần tôi cũng có một quyển sổ. Mua tại Vn, bìa đen, giấy trắng không hàng kẻ. Sổ “sinh hoạt”, mỗi ngày tôi mỗi ghi lại cảm tưởng của mình.

    Tôi thường không biết và không thích thơ vậy mà cũng ghi lại dăm ba câu ….vè hay vài câu thơ tự do cô đọng được ý chính khi xung quanh là bầu không khí ngộp thở.

    Này em hỡi, bóng bên đường em ghé lại vài giây.
    Chờ mây trắng bay đi
    Cho trời xanh cao lên
    Để tim em trở lại với dịu hiền
    Đón nhận tình cho cỏ cây xanh thắm

    • TranVan says:

      Nàng cười tươi ghê bên anh chồng làm báo
      Biết đâu ai thổn thức chốn trời xa
      Kìa ngoài kia mưa….tuy ết trắng bao la
      Che lấp cả phố phường nơi xứ lạ
      Đời di tản cuối đời mơ nắng hạ
      Để giấu che nguyên cả mối tình si.

      • Hugoluu says:

        Chàng cười tươi bên cô đầm váy kẻ
        Biết đâu ai thổn thức chốn quê nhà
        Ngoài trời kia bão táp lẫn phong ba
        Che lấp cả con đường đi di tản
        Cuối đời còn mơ một lần xứ lạ
        Gặp lại người xát muối trái tim ta.

  7. krok says:

    Thời tôi không thấy có vụ công khai và chấm sổ tu dưỡng thế này, nhưng có một số tự viết tự tu thôi. Có lẽ đây là sáng kiến của đoàn địa phương hoặc cao hơn nhưng đã không phát triển được rộng khắp.

  8. Hugoluu says:

    Từ sổ tu dưỡng đoàn viên
    Đến mạng xã hội thật điên cái đầu
    Sổ tu dưỡng không được âu sầu
    Sang mạng xã hội làm mầu thả phanh
    Hết chị rồi lại đến anh
    Seo phi chụp ảnh loanh quanh cởi đồ
    Làm cho dân mạng phát rồ
    Sì căng đan nổ cơ hồ bão giông
    Xứ Tây cho đến xứ Đông
    Mạng xã hội mở như trong một nhà
    Trẻ em cho đến người già
    Vào mạng xã hội phà phà ngày đêm
    Chơi mạng xin nhớ đừng quên
    Bảo mật cho kỹ bêu tên có ngày.

  9. Đỗ Vinh says:

    Tem ?

%d bloggers like this: