GDP và SPI – Sự phát triển của một quốc gia

Chênh lệch về cơ hội. Ảnh: HM

Chênh lệch về cơ hội. Ảnh: HM

GDP – Gross Domestic Product là tổng sản phẩm nội địa. GPD là giá trị thị trường của tất cả hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được sản xuất ra trong một quốc gia trong một năm. SPI là Social Progress Index – chỉ số phát triển xã hội bao gồm nhu cầu cơ bản của con người, nền tảng của cuộc sống (well-being) và cơ hội.

Hai con số này cần song hành trong một quốc gia khi nói về phát triển trong thế kỷ 21.

Tuần trước tôi thăm một người quen thuộc hàng đại gia, nhìn chiếc xe Lexus đời mới nhất, nhà cửa chỉ còn thiếu dát vàng bên trong, một bữa ăn tối chi hàng ngàn đô la (20 triệu VND) cho vài người.

Ngay hôm sau, về quê dịp Thanh minh viếng mộ cha mẹ, mấy chục anh chị em và các cháu quay quần quanh mâm cỗ xì xụp với chi phí hơn 2 triệu, dù ở quê cũng thuộc hàng kha khá. GPD của đại gia Hà Nội và người ở quê khác nhau xa vời.

Mới hôm qua, ngồi đợi người bạn ở 63 Lý Thái Tổ, tôi chụp vài bức ảnh tương phản giầu nghèo Prada và người bán hàng rong. Nhìn những hình ảnh đó, có ai tự hỏi, liệu GDP cao, nhưng cơ hội về phát triển có bình đẳng giữa lớp người lam lũ ngoài phố và nhóm đeo túi vài chục ngàn đô.

Trong cuộc hội thảo (26-3-2015) tại World Bank (Hoa Kỳ) vừa qua, ông Michael Green có đặt câu hỏi “When does economic growth lead to social progress? – Khi nào tăng trưởng kinh tế dẫn đến tiến bộ xã hội”.

Nhóm của ông (Social Progress Imperative) đã phát triển những chỉ số nhằm đưa ra những khiếm khuyết đứng phía sau dữ liệu GPD mà các nhà kinh tế và chính trị gia thường dùng để nói về một quốc gia. Mục đích chính là ngoài GDP, những thông số về đánh giá xã hội và sự đáp ứng của GPD đối với nhu cầu của dân chúng trong cùng một mặt bằng.

Theo ông, đã đến lúc cần đánh giá lại GPD theo một cách khác để đo độ tăng trưởng. GPD theo nghĩa hạn hẹp chỉ là số đô la trên đầu người hàng năm được chia đều. Thu nhập của một đại gia ăn một bữa 1000USD và một đại gia đình trong bữa cỗ 100 USD đều được cộng vào và chia trung bình.

Trên bục các chính trị gia thi nhau kể công GPD đang giúp đất nước cất cánh mà quên đi rằng, còn một số lượng không nhỏ dân chúng không được thụ hưởng con số GDP ấn tượng kia.

Cho tới nhiều năm qua, con số GDP tròn trĩnh đã bỏ qua sự công bằng nhất là sự công bằng về cơ hội của mọi người có được chia đều những gì mà GDP cao mang lại như giáo dục, y tế, giao thông, kiến trúc, các công trình công cộng.

GDP không được “chia đều” theo nghĩa mềm mới có cuộc nổi dậy mùa Xuân trên đường phố Arab.

Tunisia có GDP ấn tượng, phần trăm giảm nghèo được công nhận, nhưng dân chúng chán chường chính phủ tham nhũng và sự đàn áp tàn bạo bất đồng của an ninh và công an.

Chỉ số phát triển xã hội (Social Progress Index – SPI) được đưa ra nhằm “đo lường” cuộc sống của dân, nhất là kết quả về tiến bộ xã hội và môi trường được thể hiện như thế nào. SPI bao gồm 3 yếu tố: nhu cầu cơ bản của con người, nền tảng của cuộc sống (well-being) và cơ hội.

Social Progress Index có ba thành phần. Ảnh: SPI Web.

Social Progress Index có ba thành phần. Ảnh: SPI Web.

Basic Human Needs – Nhu cầu cơ bản: dinh dưỡng và y tế, nước sạch  và vệ sinh, nơi ở và an toàn cá nhân.

Foundation of Well-being – Nền tảng cuộc sống: tri thức cơ bản, thông tin và truyền thông, chăm sóc sức khỏe và thể lực, bền vững trong kinh tế

Opportunity – Cơ hội: Quyền cá nhân, quyền tự vệ và lựa chọn, lòng vị tha và tham gia cộng đồng, được đào tạo tại những trung tâm giáo dục trình độ cao.

Con số “cứng nhắc” GDP dù ấn tượng cũng chưa nói hết được sự phát triển xã hội mang tính chiều sâu cho tới khi các nhà xã hội học đo được con số “phát triển mềm” của quốc gia. Tham khảo bảng SPI 2015 của các quốc gia tại đây.

Việt Nam chưa có thông số đầy đủ trong bảng, trong đó nhu cầu tối thiểu đứng thứ 74, nhưng cơ hội xếp hạng thứ 36, so với đầu bảng là Na Uy đứng thứ 81, chỉ cao hơn Iran, và một số nước châu Phi.

Sự liên quan mật thiết giữa GDP và SPI, kinh tế tăng trưởng và phát triển xã hội, như New Zealand hay Thụy Điển và các nước Bắc Âu đang đứng đầu danh sách cả hai thông số, mới nói lên thế nào là quốc gia phát triển.

Anh, Thụy Điển, Đức có SPI cao hơn hẳn Hoa Kỳ (đứng thứ 16) trong khi GDP của quốc gia này gần như đầu bảng.

Singapore có GDP cao gần nhất thế giới nhưng nếu lấy SPI áp cho quốc gia này, chưa chắc đã phải là sự lựa chọn của những người có học thức, vì tính chất độc tài để phát triển, quyền con người bị vi phạm.

GDP có thể phát triển rất nhanh, nhưng SPI cần nhiều thời gian hơn. Đứng sau SPI cao là thể chế chính trị minh bạch, luật pháp nghiêm minh, công bằng về cơ hội, quyền con người được đảm bảo.

Hiện nay giữa các nước có nền kinh tế đang lên, Paraguay là quốc gia đầu tiên đưa SPI vào trong kế hoạch phát triển, tương tự Brazil cũng tìm cách đưa con số quan trọng này vào các báo cáo kinh tế và xã hội.

Như ông Green kết luận trong hội thảo của World Bank “GDP là tốt, nhưng không nói hết toàn bộ câu chuyện phía sau. GPD không phải là mục tiêu cuối cùng. Cần có thêm sự lựa chọn, cơ hội phát triển.”

Nghĩ về người ăn bữa cỗ Thanh minh ở làng quê Ninh Bình và vị khách của bữa tiệc của đại gia ở Hà Nội, nhìn chị bán hàng rong trên phố Lý Thái Tổ và khách hàng xịn mua túi Prada sang trọng cách đó vài mét, nếu lấy GPD chia đều cho họ, có thể được một con số thuần túy toán học rất hay cho báo cáo trước kỳ đại hội hay tranh cử.

Chỉ khi cơ hội về giáo dục, về luật pháp, sự lựa chọn cá nhân, về quyền con người, được phân chia công bằng, môi trường được đảm bảo, thì lúc đó con số GDP – tăng trưởng kinh tế mới thực sự có giá trị khi SPI – chỉ số phát triển xã hội cũng tăng theo.

HM 11-4-2015

TED Talk về GDP và SPI

Advertisements

21 Responses to GDP và SPI – Sự phát triển của một quốc gia

  1. dqh says:

    Ngòai lề ti:Bộ trưởng công an Tuyệt đại đa số cảnh sát giao thông không nhận hối lộ

    http://www.24h.com.vn/tin-tuc-trong-ngay/da-so-csgt-khong-nhan-hoi-lo-c46a462150.html

  2. Cua à, TVN rất muốn đăng bài này của Cua vì thấy phù hợp với chủ đề TVN đang triển khai. Nên xin phép Cua nhé. Cảm ơn Cua nhìu nhìu. Mong thông cảm
    Tép Riu

    • Hiệu Minh says:

      Có phải rút bài xuống không ạ, KD ơi?

      Nhớ biên tập lại chút nha 🙂

      Thanks.

    • Hiệu Minh says:

      Các cụ tranh thủ đọc, copy đi, sẽ rút bài trong nửa giờ tới ❗

      Nếu phải rút bài, các cụ thông cảm nha, ai bảo bắt người ta viết nghiêm túc. 😥

  3. Người đánh dậm says:

    Thì cũng từ từ chứ, lúc 2:00 am thì chỉ có lão Bồ câu với Cua rốc tung hứng với nhau thôi.
    Chuyện đại sự như thế mình chả biết thế nào mà còm.
    Chỉ nhớ là ở ta có GDP đồng bộ: GDP quốc gia, GDP tỉnh, GDP huyện, GDP xã. Các địa phương tự tính GDP, anh nào cũng đua nhau đẩy lên cho hơn anh khác. Lãnh đạo bắt năm nay GDP cao hơn năm ngoái. Cả nước tự sướng !.
    Sau mấy thập kỷ mới ngã ngửa, phương pháp tính GDP sai; nhưng xài vẫn ngon, các nơi dùng để báo cáo. Muốn GDP tăng cứ phá trụ sở cũ xây mới là nhanh nhất, bán đất cũ có tiền, ngồi chỗ mới hoành tráng, GDP tỉnh tăng vọt, báo cáo lại đẹp.

  4. Hoàng cương says:

    Đang tính thử GDP và SPI cho Tui , xem có khớp với bữa cỗ thanh minh Ninh Bình (nguồn Cuatime ) …Thì mồ hôi túa ra người bần thần ,miệng lảm nhảm một ngày trung bình mò vào Hang cua 2 giờ x 180.000 VND ,cũng khá khá tiền rau gạo – rửng mỡ thật 😥
    Bà chủ chi càm ràm mấy ông lớn hết ,mắt mũi không thấy đường còn hóng chuyện …người ta .
    Làm dân nói chung nhu cầu cũng không nhiều ,biết thu xếp tương đối là ổn ,sắm thêm cái gì thì nô lệ cái đó . Có một câu nói ở đâu đó lâu rồi cùng vần S ” Sida có thuốc chữa ,bệnh sĩ nguy cơ ” 🙂

  5. Dân gian says:

    Viên chức liêm khiết sống khổ nhưng khó tăng lương

    – Tại cuộc họp Ban chỉ đạo về đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập sáng nay, Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh kể về trường hợp một bác sỹ liêm khiết, không nhận phong bì, nhưng tiền lương thấp quá nên cuộc sống rất khổ. Tuy nhiên với tình hình chi ngân sách hiên nay rất khó tăng lương.

    Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh cho biết chi ngân sách cho các đơn vị sự nghiệp công lập hiện nay rất lớn.

    Riêng số lượng hưởng lương ngân sách khoảng gần 8 triệu người, trong đó khối sự nghiệp công lập khoảng 2 triệu, chiếm đến 38%. Vì vậy tăng lương rất khó. Phó Thủ tướng cho rằng nếu khối sự nghiệp công lập không đổi mới tư duy, cứ trông chờ vào lương thì thu nhập rất thấp.
    http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/231609/vien-chuc-liem-khiet-song-kho-nhung-kho-tang-luong.html
    ________________________

    Cụ Ninh cứ giả đò không biết. Tuy chưa phải toàn bộ khối ăn lương ngân sách đổi mới được tư duy(!) nhưng khối “làm quan” đâu có nghèo? 🙂

    Có quyền là có tiền luôn đúng?

  6. nữa đời says:

    Đã ấn 5 sao cho entry nhưng tôi không tin với hai triệu VND mà làm đươc bữa cỗ mấy chục người ăn . Chắc chủ hang chỉ tính mỗi bia rượu , muối mắm còn các loại thực phẩn khác chắc của nhà làm ra ?

    • Hiệu Minh says:

      Tôi không rõ lắm, nhưng sau bữa anh chị em có bàn là nên đóng góp thanh toán để ai cũng có ” vinh dự và trách nhiệm”. Các cô đi chợ nói, tất cả hết 2,2 triệu. Mấy anh chị em rút ví, ngoài tiền cỗ, còn được 17 triệu để cho công việc chung sau này. Ba mâm đây ạ, nói có sách, mách có chứng 🙄

      • Sóc says:

        2.2 triệu thì đúng là làm được cho 3 mâm
        Cỗ truyền thống thì một đĩa gà luộc. Canh măng. Miến nấu. Nem thịt. Nộm. Một đĩa xào. Xôi
        Đươc ạ. Nhất là thực phẩm ở quê rẻ hơn

        • Hoàng cương says:

          ..Nếu là đồ nhà trồng được …thì Lão cua chẳng tốn đồng nào ,ở thên vài bữa nữa 🙂

        • Hiệu Minh says:

          Cô Sóc đã nói thì chắc như gạch rồi. Cô đi chợ từ TP về quê nên thuộc lòng giá cả. Lão Nữa Đời (Nửa Đời?) không được đoán mò 🙄

        • Sóc says:

          Gửi luôn chú Cua bảng kê chi phí làm 3 mâm. File excel luôn. ChúCua up lên cho cụ Nữa Đời… Chán luôn:D

        • Hiệu Minh says:

          Thôi Sóc à, đưa lên họ tưởng chú cháu mình % gì đó nên giá mới cao vậy 🙄

  7. basy nguyen says:

    co ong nong dan da noi. shef an hai con ga ong do khong co ga an. Vay binh quan moi nguoi an mot con ga. Dap. so dung he he.

  8. Dove says:

    Nữ nhiếp ảnh gia Catherine Karnow. Bà này cùng nghề với Thu Hồng và viết về VN có khác so với lão Cua:

    “….tôi vẫn có riêng trong mình một hình ảnh Việt Nam mà tôi muốn được giữ gìn mãi, không muốn thời gian làm phôi pha vẻ đẹp đó. Chẳng hạn tôi rất yêu phố cổ Hà Nội. Mỗi lần về Hà Nội tôi lại tận hưởng cảm giác dạo quanh nơi này. Tôi luôn thiết tha những gì thuộc về nét đẹp văn hóa, di tích, lịch sử ấy được trân trọng và gìn giữ.”

    “Từ những năm 1990 đến nay, Việt Nam thật sự có rất nhiều thay đổi, nâng cấp hình ảnh đất nước theo chiều hướng tốt đẹp. Những ấn tượng ban đầu về sự đổi thay là: xuất hiện rất nhiều nhà cao tầng, cao ốc, hàng hóa đa dạng, xe hơi đầy phố, giao thông tấp nập, nhà hàng, khách sạn, resort sang trọng…”

    “Nhưng điều làm tôi ấn tượng nhất đó chính là sự thay đổi của con người Việt Nam, nhất là giới trẻ Việt Nam. Ví dụ, để tìm nhà thiết kế cho triển lãm của tôi lần này, tôi được giới thiệu làm việc với anh Tạ Quốc Kỳ Nam – một nhà thiết kế còn rất trẻ….Kỳ Nam là hình ảnh rất gây thiện cảm cho tôi về lớp trẻ Việt Nam có năng lực, giỏi nghề, ham học hỏi, sáng tạo, luôn sẵn sàng chịu thử thách bản thân, chịu khó làm việc và có khả năng hội nhập môi trường quốc tế cao.”

    Trích từ VNEXPRESS.

    Dove cũng nhận thấy ở VN có ko ít người bi quan về PSI, tuy nhiên bi đến mức độ bán hết cả tài sản để ra đi là đáng thương. Nên biết yêu những gì mà mình có được và dám phát huy năng lực của mình trong bất kỳ mọi hoàn cảnh.

    Đất nước sẽ đi lên, nếu PSI đi trước một bước thì rất tuyệt, nhân tình thế thái sẽ được cải thiện. Vả chăng chăng đó là lãnh vực cần ko nhiều tiền, chỉ cần tinh giảm bộ máy CA và ngân sách “diệt cây” là đủ, nhưng lại cần quyết tâm rất cao của hệ thống chính trị. Ko biết có đủ sáng suốt để đảm đang ko?

  9. Dove says:

    Bỏ Thu Hồng để tem

    • Hiệu Minh says:

      Thấy có cụ chê anh Cua viết tào lao, lão chuyển sang tone báo chí cho đàng hoàng 🙂

      Quên, chúc mừng tem của Dove. “Ôm” Thu Hồng lâu quá chắc bị Snowlion véo sườn 🙄

      • Dove says:

        Chờ mấy hôm nữa trời nắng đẹp, Dove sẽ hoàn thành bộ ảnh và xin có một Entry “Hà Nội vẻ đẹp và nỗi buồn”. Vẻ đẹp về đêm qua ảnh của Dove thì Lão Cua đã biết còn về ban ngày phải chờ thời tiết và nỗi buồn của Dove thì Snowlion biết.

        Cần trợ giúp kỹ thuật đôi chút vì mới mua máy ảnh và mới tập chụp.

    • Hiệu Minh says:

      Mãi không thấy ai còm Vẫn còn vấn vương em Thu Hồng nhỉ 🙄

%d bloggers like this: