Christmas Bombing – Ném bom trong dịp Giáng Sinh (Phần 2)

B52 rải thảm. Ảnh: Internet

B52 rải thảm. Ảnh: Internet

Tác giả: Marshal Michel, Air & Space Smithsonian Magazine, 01/2001

Tháng 12/1972, các máy bay ném bom B-52 mà những khẩu đội tên lửa của  Bắc Việt đón lõng đã bay đến Hà Nội. Đêm này sang đêm khác, chúng xâm nhập bầu trời thủ đô hầu như theo cùng một đường bay.

4. Đất và trời

Trong khi thời tiết tại mặt đất lạnh và mưa, ở bên trên tầng mây dày đặc là một buổi tối đẹp với bầu trời trong vắt và ánh trăng rằm phản chiếu từ những đám mây.

Các máy bay yểm trợ của Hoa Kỳ đưa B-52 xung trận. Đội hình của phi đoàn không kích bao gồm: Các máy bay F-4, một số rải các băng giấy bạc hoặc các mảnh vụn kim loại (để gây nhiễu) và số còn lại thực hiện nhiệm vụ hộ tống; EB-66 máy bay gây nhiễu điện tử và đáng sợ hơn là Wild Weasel (Cáo hoang) – máy bay được trang bị các phương tiện điện tử đặc chủng, tên lửa chống rađa Shrike và ARM để tìm diệt các rađa ngắm bắn của tên lửa SA-2 (xem Counterpunch,” Aug./Sep. 1998).

Khi phi đoàn không kích áp sát Hà Nội, các máy bay ném bom F-111 bay ở tầm thấp tấn công những sân bay MIG của Bắc Việt. Các máy bay B-52 được phân thành cụm 3 chiếc nối tiếp bay sau.

Tại phòng tiêu đồ, Đồng Thị Vân, một trong 3 nữ điền đồ viên của Bộ Tư lệnh, đã rất bồn chồn khi các máy bay B-52 bay đến. “Thoạt đầu …một chiếc, sau đó là 2, tiếp theo là vài chiếc khác bay tới như một bầy chim,” chị ấy đã nhớ lại, “tuy nhiên ý thức về nghĩa vụ của người chiến sỹ đã giúp tôi trấn tĩnh lại và tiếp tục vẽ các đường bay.”

Bộ Tư lệnh sư đoàn số 361 đã quan sát (trên tiêu đồ) các mũi không kích đang áp sát đến, rồi đánh số các cụm B-52 và bàn giao chúng cho các tiểu đoàn để nghênh chiến.

Nhận được báo động B-52, các khẩu đội tên lửa được đặt vào tình trạng sẳn sàng chiến đấu. Các xe chở tên lửa ầm ĩ khởi động động cơ diesel để cấp điện cho rađa và cho xe chỉ huy. Chiếc xe này không có điều hòa nhiệt độ, to như xe tải 18 bánh và là trái tim của tiểu đoàn tên lửa SA-2.

Trong xe, kíp chiến đấu, bao gồm tiểu đoàn trưởng, một sỹ quan điều khiển, 3 trắc thủ, một điền đồ viên và một kỹ thuật viên đảm trách việc theo dõi bảng tín hiệu thể hiện trạng thái của sáu bệ phóng và các tên lửa đã được gài lên bệ phóng.

Tiểu đoàn trưởng liên lạc với Bộ chỉ huy tiểu đoàn bằng điện thoại và ngồi trước màn hiện sóng của rađa tìm mục tiêu để quan sát sự xâm nhập của các máy bay và đợi lệnh phân công mục tiêu cho tiểu đoàn. Bên cạnh anh là tiêu đồ trong suốt thể hiện khu vực tác chiến của tiểu đoàn, được kẻ lưới tọa độ tham chiếu giống như các tiêu đồ tại Bộ Tư lệnh.

Tên lứa SAM2. Ảnh: QĐND VN

Tên lứa SAM2. Ảnh: QĐND VN

Phía sau tiêu đồ là điền đồ viên, cũng có liên lạc trực tiếp với Bộ Tư lệnh bằng điện thoại. Sau khi nhận mục tiêu được phân công, tiểu đoàn trưởng xác định nó trên màn hiện sóng của rađa tìm mục tiêu, còn điền đồ viên đánh dấu nó lên tiêu đồ (theo dữ liệu từ Bộ Tư lệnh).

Trong trường hợp rađa tìm mục tiêu bị nhiễu, tiểu đoàn trưởng vẫn có thể xác định được vị trí và hướng bay của mục tiêu trên tiêu đồ và quyết định thời khắc giao chiến.

Sỹ quan điều khiển ngồi bên phải tiểu đoàn trưởng ở khoảng cách vài thước Anh (khoảng 1m), trước mặt là màn hiện sóng của rađa ngắm bắn để xác định và theo dõi mục tiêu. Phía trước sỹ quan điều khiển là 3 trắc thủ, mỗi người có nhiệm vụ kiểm soát một tọa độ của tên lửa (độ cao, phương vị và khoảng cách).

Mỗi trắc thủ được trang bị một màn hiện sóng được gắn kèm bánh lái lớn ở bên dưới nó. Họ quay các bánh lái này để giao hội với tín hiệu phản hồi của mục tiêu.

Xe chỉ huy được chế tạo kín như bưng, sao cho kíp chiến đấu nhìn thấy rõ các màn hiện sóng. Ngoài giọng nói của những người trực chiến chỉ có độc nhất tiếng động của một chiếc quạt lớn, để làm mát các bóng đèn chân không của hệ thống điện tử tương đối thô sơ để điều khiển tên lửa SA-2. “Nền tiếng ồn của cái quạt không phải là vấn đề nghiêm trọng”, một tiểu đoàn trưởng, không muốn được xưng danh, đã nhớ lại. “Nó ồn lắm, nhưng mọi người rồi cũng quen đi. Nói to đến mức nào là tùy theo tiếng ồn và mỗi tiểu đoàn trưởng đều có phong cách riêng của mình phụ thuộc vào đặc điểm cá nhân và cái cách mà họ huấn luyện đồng đội.”

5. Trận đầu đối mặt

Đêm hôm ấy, những máy bay ném bom đầu tiên xâm nhập vùng trời Bắc Việt là những chiếc B-52 thuộc phi đoàn 21 đóng tại U-Tapao, Thái Lan. Các máy bay B-52 từ căn cứ Andersen nối tiếp theo sau và hợp thành chuỗi 49 chiếc tại vùng biên giới Tây Bắc Việt Nam rồi cùng bay về hướng Đông Nam đến Hà Nội.

“Khi chúng tôi rời Lào ngoặt về phía Đông vào Bắc Việt để ném bom” – Bob Certain nhớ lại trong hồi kí của mình – “tất cả chúng tôi đều tập trung để thực hiện nhiệm vụ một cách tốt nhất, đó là một nhiệm vụ bay chính xác nhất mà chúng tôi đã từng thực hiện. Chúng tôi sẽ bay khoảng 20 phút trong tầm sát thương của các tên lửa SAM (tên lửa đất đối không), nhưng không thể hoảng sợ trước nguy cơ đó.

Tôi và hoa tiêu rađa đã tắt radio để tập trung thực hiện danh mục thao tác và phối hợp hoạt động của phi hành đoàn.

Chúng tôi không được phép cơ động né tránh trên tuyến bay từ điểm ngắm mục tiêu đến điểm thả bom. Mệnh lệnh này càng trở thành một mệnh lệnh tự sát hơn khi chúng tôi nghe được hàng loạt thông báo về SAM của các B-52 từ U-Tapao, đã bay vào vùng mục tiêu từ 30 phút trước đó.”

Tiểu đoàn SAM đầu tiên đã tình cờ đụng độ với cuộc ném bom là tiểu đoàn 57, trung đoàn 261, đóng ngay tại bờ Bắc sông Hồng. Nguyễn Văn Phiệt – Tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 57 là một cựu binh. Mặc dù đã có 5 năm kinh nghiệm chiến đấu chống lại các cuộc không kích của Hoa Kỳ, nhưng chưa bao giờ anh thấy nhiễu như lần này.

“Tất cả các tín hiệu rađa phản hồi bị chôn vùi trong màn sương nhiễu trắng sáng,” anh nhớ lại. “Trên các màn hiện sóng của sỹ quan điều khiển và của các trắc thủ hiện ra nhiều bó xanh đậm đan xiên với nhau và thay đổi với một tốc độ không bình thường.

Các cụm sáng đè lên và hòa lẫn vào với nhau, cụm sáng này hòa với cụm khác rồi lại tách xa nhau. Sau đó, hàng trăm và hàng ngàn điểm sáng làm cho màn hình lốm đốm những cụm mục tiêu chuyển động vật vờ.

Vậy, làm thế nào mà chúng tôi có thể phân biệt được nhiễu của máy bay tiêm kích, của B-52 hoặc của EB-66 hay nhiễu thụ động, do các máy bay F-4 thả các mảnh kim loại gây ra, trong điều kiện cái mớ hỗn độn như đã nêu kết hợp với sự nhấp nháy thường xuyên của màn hiện sóng như khi có mưa to?

Chẳng bao lâu sau, các tòa nhà, mặt đất của Hà Nội và vùng ngoại vi, kể cả xe chỉ huy của các tiểu đoàn tên lửa bắt đầu rung chuyển nhẹ khi những quả bom đầu tiên được ném xuống các các sân bay MIG tại Hòa Lạc và Phúc Yên.

Bộ Tư lệnh phòng không Bắc Việt đã cấp tốc gọi điện cho sỹ quan trực chiến của trung đoàn 261:

– “Đã phát hiện được B-52 chưa?”

– “Đã có đơn vị nào phóng tên lửa chưa?”

– “Tại sao họ phóng?”

Trong các xe chỉ huy tên lửa của Bắc Việt, các kíp chiến đấu cố gắng sử dụng rađa tìm mục tiêu để phát hiện B-52 bằng cách truy theo các cụm nhiễu, họ không sử dụng rađa ngắm bắn vì tín hiệu của nó làm lộ mục tiêu và họ sẽ bị các máy bay Cáo hoang tấn công bằng tên lửa chống rađa.

Tuy nhiên, trong trường hợp nhiễu dày đặc, việc phát hiện mục tiêu thụ động đã không mang lại hiệu quả.

Khi các máy bay đến gần, Nguyễn Chấn – Tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 78, thấy “sóng nhiễu này tiếp theo sóng nhiễu khác tràn đến – tựa như những nan quạt giấy được đóng lại rồi mở ra. Chúng xóa trắng toàn bộ dải phổ…Sáng đến mức chói cả mắt…[Các tín hiệu phản hồi bị] xoắn lại và cuộn với nhau nom giống như mớ tóc rối.”

Chấn bật rađa ngắm bắn ở chế độ chờ và nếu cần thiết thì chỉ cần 4 giây sau khi nhấn phím phát tín hiệu mục tiêu, rađa sẽ hoạt động với toàn bộ công suất. Khi các B-52 bay đến thì rađa tìm mục tiêu của Chấn vẫn bị vô hiệu hóa vì nhiễu, anh quan sát mục tiêu được phân trên tiêu đồ và quyết định bật rađa ngắm bắn để tìm các B-52.

Đó là một quyết định tương đối mạo hiểm vì nếu càng phát sóng lên trời càng lâu thì khả năng bị tấn công càng cao, mặc dù vậy Chấn đã chấp nhận mạo hiểm bật nút kích hoạt rađa và sử dụng phương vị và khoảng cách được viết bằng tay trên tiêu đồ để hướng anten của rađa về phía các máy bay ném bom đang bay đến.

Chẳng mấy chốc, sỹ quan điều khiển Nguyễn Văn Luyện đã nhận ra một đốm sáng đơn độc của nhiễu B-52. Luyện đưa đốm sáng vào hồng tâm lưới ngắm, nhất nút truyền tín hiệu và mục tiêu hiện ra trên màn hiện sóng của 3 trắc thủ.

Trắc thủ khoảng cách Đinh Trọng Duệ đã phấn khích hô to “B-52” và cả 3 sỹ quan đã điều chỉnh lại bộ dữ liệu khoảng cách, phương vị và độ cao để chốt cùng một đốm sáng. Sau đó họ nhịp nhàng quay các bánh lái để bám theo đốm sáng. Duệ tiếp tục hô “Đấy thực sự là B-52” và Chấn đã yêu cầu anh ta yên lặng để kíp chiến đấu bình tĩnh và tập trung hoàn thành nhiệm vụ.

Do bị nhiễu nên kíp chiến đấu đã không thể sử dụng tính năng chính xác nhất của rađa ngắm bắn đó là tự động bám mục tiêu. Cuối cùng, lúc 7h49, Chấn đã ra lệnh khai hỏa; hai nút đã được bấm cùng lúc và hai tên lửa phụt lửa sáng chói lao qua mây mù hướng đến mục tiêu.

Thiếu tướng Trần Nhân, Tư lệnh lực lượng phòng không Hà Nội, đã nhớ lại khi Chấn báo cáo lệnh phóng tên lửa về Bộ tư lệnh của trung đoàn 257, “tất cả các cấp chỉ huy của bộ tư lệnh đều thở phào nhẹ nhõm.”

Xác B52 ở làng Ngọc Hà. Ảnh: internet.

Xác B52 ở làng Ngọc Hà. Ảnh: internet.

Một cựu sỹ quan Bắc Việt đã giải thích hiện tượng trên (thở phào) cho tôi. “Bắn trả làm cho người ta cảm thấy sức mạnh của mình, đó là cảm giác họ đang đánh lại kẻ thù chứ không phải là một nạn nhân thụ động,” anh ấy nói. “Chúng tôi giao súng cho mọi người và động viên họ bắn vào các máy bay Mỹ.

Cho dù chúng ở xa mấy đi chăng nữa thì điều hệ trọng là mọi người cảm thấy rằng họ đang đánh trả. Chúng tôi đặc biệt muốn các em thiếu nhi từ trong hầm trú ẩn trông thấy bố mẹ chúng từ cửa hầm bắn vào kẻ thù.”

Cách Hà Nội vài dặm, Nguyễn Thắng, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn tên lửa 59 đã trải qua một buổi chiều đáng thất vọng. Tiểu đoàn đã phóng đi 4 tên lửa nhưng đều trượt mục tiêu. Quả bom nổ liền kề đã dội như mưa bùn và sỏi lên nóc xe chỉ huy.

Bây giờ, khi Thắng đang quan sát đợt không kích đang áp đến trên cả màn hiện sóng của rađa tìm mục tiêu và trên cả tiêu đồ ở kế bên thì anh nghe điện thoại từ Bộ chỉ huy Trung đoàn 261 báo động cho anh về mục tiêu T671 tại độ cao 10.000m.

Thắng ra lệnh cho sỹ quan điều khiển Dương Văn Thuận: “Mục tiêu phương vị 350, khoảng cách 30km, độ cao 10.000m.”

Thuận quay anten về hướng 350 độ, sau đó nhấn nút phát tín hiệu mục tiêu và sau 4 giây rađa ngắm bắn đã hoạt động hết công suất. Anh thấy đám nhiễu dày đặc trên màn hiện sóng cho thấy dấu hiệu của một tốp 3 B-52. Anh báo cáo lại với Thắng: “Đã phát hiện được mục tiêu, phương vị 352, chưa rõ khoảng cách, độ cao 10.000m.”

Thắng kiểm tra nhanh mọi thứ trên màn hiện sóng rađa của sỹ quan điều khiển, sau đó quay lại màn hiện sóng của mình và ra lệnh cho Thuận chuẩn bị phóng 2 tên lửa. Mặc dù chỉ xác định được phương vị, nhưng do độ cao đã biết vì thế có thể tính toán dễ dàng tọa độ còn lại là khoảng cách.

Do B-52 thường bay ở độ cao từ 30.000 – 38,000 feets (9,0 – 11,6 km) nên tính khoảng cách chỉ là bài toán hình học sơ cấp: sử dụng cạnh (độ cao) và 2 góc đã biết của tam giác vuông – 90 độ và góc của tia rađa ngắm bắn để tính cạnh huyền.

Thắng theo dõi đốm nhiễu trên màn hiện sóng và khi tín hiệu phản hồi ổn định, anh ra lệnh cho 3 trắc thủ bám mục tiêu bằng tay. Đó là nhiệm vụ đòi hỏi kỹ năng rất cao. Trong bài báo được đăng trên một tạp chí Việt Nam vào năm 1982, Thắng đã mô tả vấn đề như sau: “Việc điều khiển tên lửa bằng tay là đủ khó cho dù mục tiêu được nhìn thấy rõ. Nó sẽ khó hơn khi phải bám theo nhiễu mờ ảo của B-52 trên màn hiện sóng rađa. Nếu quay bánh lái không đều hoặc giật cục, tên lửa có thể bay trệch mục tiêu hàng trăm mét hoặc thậm chí phát nổ trong không khí.”

Khi máy bay B-52 bay vào tầm bắn, Thuận đã phóng 2 tên lửa, các trắc thủ dồn hết sự tập trung vào các màn hiện sóng và bánh lái. Tiếp đó, 24 giây sau khi các tên lửa được phóng đi, một đèn tín hiệu trên bảng điều khiển lóe sáng, báo hiệu ngòi nổ của tên lửa thứ nhất đã điểm hỏa và tiếp theo là đèn tín hiệu thứ hai lóe lên.

Trắc thủ phương vị Nguyễn Văn Đô (Độ, Đỗ ?) hô to đốm sáng đã biến mất, tiếp đó trắc thủ độ cao Lê Xuân Linh báo cáo đốm nhiễu của mục tiêu đang mất độ cao nhanh chóng.

6. Phút cuối cùng Robert Thomas, Donald Rossi

Chiếc B-52, có tên Than Chì 01, của Bob Certain hầu như đã đến mục tiêu. Trong hồi k‎í của mình, Certain đã mô tả những gì đã xảy ra sau đó tại tầng dưới của khoang phi hành đoàn: “Tôi và hoa tiêu rađa, thiếu tá Dick Johson đã nén lại mọi cảm xúc để tập trung hoàn thành giai đoạn then chốt của nhiệm vụ ném bom. Chúng tôi mở cửa vào lúc 15 giây trước khi thả bom và 5 phút sau tôi bật đồng hồ đếm giây để đề phòng mọi sai sót. Và hầu như ngay lập tức điều đó đã xẩy ra.”

“Màn hiện sóng ra đa trống không và mọi thiết bị khác đều bị mất điện. Ý nghĩ đầu tiên của tôi là phi công phụ Bobby Thomas đã sơ ‎ý ngắt máy phát điện ra khỏi mạng. Trước khi tôi kịp nói gì thì Bobby đã hét vào máy điện đàm, “Phi công đã bị chúng nó giết rồi! Phi công đã bị chúng nó giết rồi!”

“Sỹ quan tác chiến điện tử (EW), đại úy Tom Simpson cũng hét lên, Có ai đó không? Pháo thủ, pháo thủ ơi!’

“Tôi nhìn qua vai trái và thấy rõ lửa bốc lên từ bánh trước thông qua khung cửa ở phía sau tôi. Việc trước hết mà tôi nghĩ đến là 27 trái bom 750 cân Anh (khoảng 340kg) nằm ngay trong khoang chứa bom ở phía sau đám lửa, tôi quay về phía hoa tiêu rađa (RN) và thét, ‘Thả quách những trái bom chết tiệt đó đi!’.

Anh ấy khóa chốt an toàn của các trái bom lại (bởi nhẽ chúng tôi không biết bom sẽ rơi xuống đâu) và kéo cầu dao thả bom. Có lẽ tất cả các trái bom đã rơi khỏi chiếc B-52 nát bươm của chúng tôi. Suy nghĩ tiếp theo là lửa đang cháy ngay bên dưới khoang chứa nhiên liệu chính chứa 10.000 cân Anh (khoảng 4,5 tấn) nhiên liệu phản lực JP-4, được đặt ở giữa thân máy bay.’

“Khi đó giọng của cơ trưởng Don Rissi yếu ớt vang lên từ máy điện đàm. ‘Phi công vẫn còn sống.’

“Đã đến lúc bay khỏi đây”, tôi gọi phi công phụ “Đây là hoa tiêu, hướng thoát là 290.”

“Khoảng 10 giây sau khi tên lửa đầu tiên trong số 2 tên lửa bắn trúng máy bay, tôi nghe thấy báo cáo “EW đang rời máy bay” đó là lúc Tom Simpson nhảy dù. Tôi nghe thấy tiếng khoang cửa của anh mở bung ngay ở bên trên tôi và tiếng nổ bục của chiếc ghế anh ngồi khi nó bay vọt lên trên và lọt ra khỏi máy bay nhưng không được giảm áp.

SAM 2 rời bệ phóng. Ảnh: internet

SAM 2 rời bệ phóng. Ảnh: internet

Tôi nhìn RN. Ánh mắt chúng tôi gặp nhau và cả hai bắt đầu chuẩn bị nhảy dù. Tôi đẩy hộp đựng đồ về phía rìa buồng lái xa hết mức mà tôi có thể, nắm cần gạt của thiết bị phóng ghế khỏi máy bay, ngoái nhìn RN một lần nữa và sau đó hướng mặt về phía trước. Tôi thấy ánh sáng của thiết bị phóng lóe lên khi phi công nhảy ra và kéo cần gạt. Nhưng chiếc ghế có lẽ bị kẹt.

“Ít ra, tôi đã nghĩ – thiết bị phóng theo dự kiến thổi bung khoang cửa bên dưới ghế ngồi và đẩy tôi ra khỏi bụng máy bay trong 1/10 giây, nhưng tôi e rằng mảnh sàn phía trước tôi thoạt đầu dường như chỉ tách ra một chút rồi sau đó từ từ mở tiếp.

“Điều tiếp theo mà tôi đã nhận thức được là tôi đang ngã nhào vào không khí giá lạnh của tầng bình lưu và nghĩ rằng mình đã làm một chuyện ngu ngốc. Tôi đoán rằng máy bay vẫn đang bay được. Vậy nó đang ở đâu? Có nhẽ tôi có thể trèo lại vào nó. Sau đó một khoảnh khắc tôi cảm thấy dù đã bung ra. Vậy là cho đến giờ mọi chuyện đều ổn thỏa.

Để kiếm vị trí tiếp đất ổn thỏa, lần đầu tiên tôi đã nhìn xuống phía dưới. Tôi thấy quang cảnh rùng rợn được tạo nên bởi 3 mục tiêu mà hơn 20 phút trước chúng tôi đã nhằm đến. Tôi quan sát thấy những chuỗi tiếng nổ dịch chuyển dọc theo mục tiêu, một chuỗi khác gồm 27 quả bom tìm được chỗ rơi. Sau đó, [từ phía mặt đất], tôi nghe thất một loạt tiếng nổ đúng theo hướng dù bay.

“Ôi, lạy Chúa, bây giờ là cái gì đây?’ Chắc là có một mục tiêu nào khác ở đâu đó dọc theo hướng thoát của chúng tôi. Khi nhìn xuống dưới tôi nhận thấy đó là một vệt lửa hình mũi tên – đó là chiếc B-52 của chúng tôi, nó đã đùng đùng bốc cháy và lao vào một ngôi làng.

“Bây giờ thì sự hoảng hốt đã bắt đầu thay thế cho sự lo âu. Các đám mây che phủ mặt đất khi tôi nhảy dù ra khỏi máy bay đã biến đi đâu mất rồi? Trong ánh trăng rằm tôi có thể nhìn thấy rõ mọi thứ trên mặt đất, các vạch trắng trên dù và chiếc mũ phi công màu trắng của tôi sẽ chẳng còn có ích gì khi tôi chầm chậm hạ xuống mặt đất cách 10km về phía Bắc Hà Nội.”

Phía Bắc Việt đã không nhìn thấy gì qua màn mây che phủ, phải vài phút đã trôi qua trước khi Bộ tư lệnh phòng không nhận được báo cáo về việc B-52 bị bắn rơi tại ngoại ô thành phố. Ít phút sau đó họ nhận được các báo cáo qua điện thoại là đã bắt được 3 thành viên phi hành đoàn của chiếc B-52 bị bắn rơi, trong số đó có Bob Certain.

Ngay sau khi bị bắt, người ta đã cho Certain xem thi thể của cơ trưởng Don Rissi, người có vẻ đã chết vì những vết thương nặng khi tên lửa SAM bắn trúng máy bay.

<Còn tiếp…>

Phần 1 có thể xem ở đây

Advertisements

57 Responses to Christmas Bombing – Ném bom trong dịp Giáng Sinh (Phần 2)

  1. Tịt mù says:

    Đọc lại lần mấy rồi mà post vậy Sóc 😆
    Học trò kế thừa xuất sắc với “Loài người cho đến nay đã có ba phát minh vĩ đại có ý nghĩa bước ngoặt của lịch sử. Thứ nhất là tìm ra lửa. Thứ hai là tìm ra cách sử dụng kim khí. Thứ ba là làm chủ tập thể”. Ôi phát minh vĩ đại.
    Mịa, Tịt mù chỉ sợ chưa lấy lại được HS mà có khi còn đưa VN trở về thời kỳ tìm ra lửa.

  2. Sóc says:

    Vừa chê ông Lê Duẩn xong, giờ phải khen ông.
    ——-

    “Lần Việt Nam xin đạn pháo để chuẩn bị giải phóng miền Nam, Trung Quốc nói không có, nhưng Việt Nam đã dự trữ từ lâu đủ đạn để đánh. Khi xin 2.000 chiếc xe vận tải Giải phóng thì Trung Quốc ra điều kiện ‘phải cho 500 lái xe Trung Quốc theo’. Anh nói: ‘Một thằng tôi cũng không cho, nếu không có xe thì chúng tôi vác bộ, thồ bằng xe đạp’. Các anh khác bảo: ‘Anh làm gì mà căng thế?’. Anh nói: ‘Trung Quốc nói làm đường cho Lào sau đó họ lập làng Trung Quốc trên đất Lào. Bây giờ họ muốn thăm dò ta về đường Trường Sơn thì nay mai họ sẽ chiếm Trường Sơn. Về chiến lược, ai đứng chân trên đỉnh Trường Sơn người đó sẽ khống chế cả Đông Dương, cho nên mình phải tính”

    “Cũng năm 1973, Khi Nixon thương lượng với Trung Quốc, nó ra điều kiện nếu Trung Quốc để cho Mỹ ném bom B52 ra miền Bắc thì Mỹ sẽ nhường hòn đảo Hoàng Sa cho Trung Quốc. Trước kia Trung Quốc có hứa nếu Mỹ đánh miền Bắc thì Trung Quốc sẽ can thiệp, nhưng sau chuyến đi của Nixon, Trung Quốc tuyên bố ‘mi không đụng đến ta, ta không đụng đến mi’. Do đó, Mỹ cho máy bay bắn phá liên tục mười hai ngày đêm ở Hà Nội, Hải Phòng, đánh các đê điều ở miền Bắc, với ý đồ đưa miền Bắc vào thời kỳ đồ đá. Mỹ dùng B52, dùng F111A, hai loại máy bay hiện đại nhất. Sau đó, Chu Ân Lai sang gặp anh ở Hồ Tây. Ông đi dưới bậc thang lên đưa tay, anh không bắt. Anh nói: ‘Các đồng chí đã bán đứng chúng tôi. Các đồng chí lấy xương máu của dân tộc Việt Nam để trả giá với Mỹ. Chúng tôi biết nhưng chúng tôi không sợ, chúng tôi sẽ đánh đến cùng và nhất định chúng tôi sẽ thắng’”

    ( lời kể của bà Nga, vợ ông Duẩn, trích sách: Bên Chiến Thắng. Anh ở đây tức là bà Nga nói về ông Lê Duẩn )
    —–///

    Sách hay quá, nhưng copy thế thôi, để mọi ng thèm , mua ủng hộ chú Osin Huy Đức

    • Tantruonghung says:

      Đoạn đầu tôi có nghe trực tiếp giọng nói của bà Bẩy Vân, vợ ông Duẩn nói trên đài BBC trong một chương trình nhiều buổi phỏng vấn bà và một số phụ nữ VN nổi tiếng, cách đây khoảng hơn chục năm. Bà Vân còn nói nếu anh Ba còn sống thì anh sẽ tìm cách lấy lại Hoàng Sa.
      Nếu tôi nhớ không nhầm thì chương trình này do BTV kỳ cựu Xuân Hồng thực hiện.

    • Tantruonghung says:

      Tôi chưa được đọc cuốn sách này nhưng đã nhìn thấy bìa của nó qua mạng. Không phải là Bên chiến thắng mà là Bên thắng cuộc, nên viết là Bên thắng cuộc vì:
      1/ theo đúng bìa sách(tiếng Việt)
      2/ có lẽ tác giả chọn từ thắng cuộc nghe dân dã và khách quan hơn là chiến thắng, nghe có vẻ”cách mạng”, theo suy nghĩ chủ quan của tôi.

      • Xôi Thịt says:

        Tôi cũng nghĩ từ “chiến thắng” nghe nó vẻ vang, chính nghĩa quá nên tác giả dùng từ “thắng cuộc” cho có vẻ trung tính, khách quan (như ý bác).

      • Sóc says:

        Dạ đúng rồi bác Tân Trường Hưng, Sóc bị nhầm đó ạ
        Tên cuốn sách là Bên Thắng Cuộc ạ.
        Cám ơn bác.

      • Hoang An says:

        Bởi vì thắng cuộc khác với chiến thắng

    • Nguoi Viet says:

      Khen cụ Duẩn giỏi trong thời chiến là chính xác.
      Sẽ tuyệt vời hơn nếu sau đó cụ nhường chức lãnh đạo cho đồng chí X. Đảm bảo nước ta XD thành công từ lâu rồi.
      😀

    • Lão phu says:

      Ngày xưa ông Lê Duẩn không cho Tàu lên Trường Sơn, dù chỉ có 500 tài xế. Ngày nay các đồng chí đã cho Tàu vô làm bauxite ở Tây Nguyên cả mấy ngàn người, rồi cho Tàu làm mấy cái thủy điện… như Sông Tranh 2 chẳng hạn, hay cho Tàu thuê rừng đầu nguồn, rừng phòng hộ… ô la la… ôi quê ta…

  3. Sóc says:

    Từ hôm ở chỗ biểu tình về Sóc bị cấm vận.

    Đọc những chuyện bác Dove, Lai Thai Mai, Vũ Tuấn kể thấy thương phía này. Rồi đọc “Bên Chiến Thắng” thấy thương phía kia sau 1975.

    Đố ai biết tại sao một bài hát nổi tiếng là “bé bé bằng bông” một thời gian dài ko phát trên đài phát thanh không?
    … Bé bé bằng bông, hai má hồng hồng, bé đi sơ tán, bế em đi cùng…
    Sóc nghe cô kể là một gia đình mất đứa con, khi em còn sống, em hay hát bài hát này, bom Mỹ đã giết em. Gia đình đó gồm ông bà bố mẹ không chịu nổi khi đài phát thanh phát, họ đã xin, và lời đề nghị đã được chấp thuận.

    Những ng lính VNCH bị đi cải tạo, Những gia đình năm lần bảy lượt vượt biên vì không thể sống nổi trên quê hương mình, những ng phụ nữ bị hãm hiếp trước mặt ng thân, những em bé ở trại tị nạn.

    Việt Nam mình chịu nhiêu vết thương quá.
    Hôm trước có một bác khen ông Lê Duẩn, lúc đó Sóc tính còm, nhưng lại thôi,
    Đất nước thống nhất được mà không hoà giải được, lỗi lớn thuộc về ông ấy.

    Thôi, buồn quá. Không đọc tin đọc sách gì nữa. Cũng chẳng muón ngắm cảnh thanh bình của bên Mỹ nữa.
    Nếu có cảnh VN thanh bình thì đọc.

  4. Người nhà quê says:

    Cảm ơn Dove đã dịch một bài viết rất sinh động phản ánh cả hai phía về trận chiến với B52 năm1972. Tôi không biết tiếng Anh nên coi đây là một tài liệu mới để hiểu thêm tâm trạng của người lính Mỹ ngày ấy. Tôi nghĩ , ngày ấy Mỹ muốn ký hiệp nghị Pari để rút khỏi cuộc chiến quá tốn kém lắm rồi, và nhất là họ đã bắt tay được với Tầu để chống L.X .Đây mới là
    mục đích chính của Mỹ. Cuộc ném bom H.N chỉ là trận thử thực hành B52 vừa để dọa V.N
    vừa để rút kinh nghiệm về chiến thuật B52 chứ thực ra Mỹ cũng không có ý đánh hủy diệt H.N.
    Không phải Mỹ sợ V.N ,mà sợ mất mặt với thế giới. Chinh phục thế giới mới là hoài vọng Mỹ muốn đạt tới. Mỹ thèm V.N vì thấy nếu V.N là đồng minh thì sẽ chặn đứng được Tầu bành trướng xuống Đông Nam Á. Thú thực tôi thấy tiếc là nước mình đã không làm đồng minh với Mỹ như Nhật và Hàn . Tôi cũng không muốn công khai nói mãi chuyện cũ giữa 2 nước.

    • Tịt mù says:

      Dạ, nghe mãi một phía cháu muốn thuộc lòng rồi Bác ạ. Dù sao cũng kỷ niệm 40 năm chiến dịch Linebacker II, có dịp nhìn lại và bài viết trên theo cháu là khá công phu và khách quan, nó góp một phần soi rọi vào cái hào quang bấy lâu.
      Nhân tiện cháu cảm ơn Bác Dove nhé, vì thế hệ sinh sau chiến tranh như cháu rất cần những bài viết như thế này. 😆

  5. Đào Phò says:

    Cảm ơn các bác về bản dịch.

    Bạn phi công Marshall Michel này em thấy đầu óc cũng không thuộc loại sáng sủa lắm, em quote lại đoạn này ở phần 1:

    Bản gốc: “I had arrived with the standard U.S. understanding of the raids. In early December 1972, President Richard Nixon and his national security advisor, Henry Kissinger, faced a political defeat. The North Vietnamese had broken off negotiations in Paris. It was clear that they were waiting for an anti-war U.S. Congress to return in January, cut off funds for the war, and give them a victory.
    To force the North Vietnamese to sign the agreement, Nixon decided to bomb Hanoi.”

    Dịch: “Tôi đã đến với nhận thức chuẩn mực của người Mỹ về cuộc không kích. Đó là vào đầu tháng 12/1972, Tổng thống Richard Nixon và cố vấn an ninh Henry Kissinger phải đối mặt với thất bại chính trị. Bắc Việt đã hủy bỏ cuộc đàm phán tại Paris. Rõ ràng họ chờ Quốc hội chống chiến tranh của Hoa Kỳ sẽ trở lại (chính trường) trong tháng 1, ngân sách chiến tranh sẽ bị cắt và nhờ vậy họ sẽ toàn thắng.
    Để buộc Bắc Việt kí hiệp ước, Nixon đã quyết định ném bom Hà Nội.”

    Nếu mà để chờ anti-war US Congress cái gì trở lại vào tháng Một, thì Bắc Việt hủy bỏ đàm phán làm cái quái gì cho nó thêm phần căng thẳng, và trở nên “thiếu thiện ý” trước mắt dư luận? Phải đàm phán, và cố thể hiện quan điểm tốt, chứ.

    Và câu cuối không phải là “To force the North Vietnamese to sign the agreement”, – phải làm cho North Vietnamese trở lại bàn đàm phán đã chứ?

    Có thế mà bạn Marshall Michel than thở “I had come to the museum to try to resolve these dual and dueling images of a battle, and I left with my questions unanswered.”

    Phi công mỹ đầu óc trì độn kém logic như thế, có lẽ cũng là một lý do dẫn đến thất bại, chả trách lái hẳn pháo đài bay, mà MIG-21 nó bắn cho cũng rụng.

  6. le says:

    Xin hoi ; Co can phai nhac lai qua khu nay khong?

    • daohoadaochu88 says:

      Cực kỳ cần!

      • le says:

        Can nghi cho ngay hom nay va ngay mai .Hy vong CON HON CHA LA NHA CO PHUC ! Cai do moi cuc ky can.

        • Đào Phò says:

          Hố hố, em tưởng bác gì “le” trình độ thế nào, hóa ra bác em tư duy kiểu một cây một con như đứa chưa tốt nghiệp phổ thông cơ sở thế này.

          (1) Hôm nay với ngày mai chả qua là phần tiếp theo của hôm qua thôi bác, không nhắc lại quá khứ, thì biết “Cha” thế quái nào mà hơn với kém, mà có phúc với vô phúc, phỏng bác?
          (2) “Cái đó” mới cần, chả liên quan quái gì đến chuyện “Cái này” có cần hay không cả, bác ạ!

  7. Nguoi Viet says:

    Cám ơn cụ Dove đã giới thiệu bài này. Vừa mới đọc xong toàn bộ bản gốc. Bài viết cực hay, tái hiện cuộc chiến 12 ngày đêm thật khéo léo bằng thủ thuật xen kẽ những hồi ức từ cả hai phía.

    Tuổi thơ tôi gắn liền với tiếng máy bay và bom rơi đạn nổ. Làng tôi cách Hà Nội không xa. Gần làng, giữa cánh đồng trống là một trận địa tên lửa (giờ nghĩ mãi vẫn không hiểu sao họ chọn chỗ đó làm trận địa tên lửa). Mấy ngày sau khi đơn vị tên lửa chuyển đến máy bay Mỹ bắt đầu bu đến đông như ruồi. Lúc ấy người ta đồn có gián điệp. Nhưng sau lớn lên mới hiểu chỉ cần sóng rada phát ra là bị máy bay phát hiện liền.

    Thời Giôn Xơn ta chưa có nhiều tên lửa lắm, chủ yếu dùng pháo cao xạ. Mỗi lần máy bay đến là dạn pháo nổ như bắp rang, mảnh đạn rơi xuống bụi tre rào rào như mưa đá. Trẻ con đi học phải mang theo mũ rơm. Có tiếng máy bay là mạnh ai nhảy xuống hầm cá nhân đào rải rác trên đường đến trường. Khổ nhất là khi trời mới mưa xong, hầm ngập nước đến thắt lưng, có khi thấy cả rắn bơi trong hầm. Sau bọn trẻ quen dần với tiếng máy bay thì không đứa nào chịu vào hầm nữa, cứ ngồi cạnh miệng hầm ngửa cổ lên xem máy bay. Bọn tôi đã có thể phân biệt được những chiếc F4, F105 “thần sấm con ma” bay thành từng đám. Thú vị nhất là lúc thấy từng chiếc tên lửa từ dưới đất phóng lên, biến thành những vệt khói trắng đuổi theo máy bay. Tụi phi công Mỹ rất giỏi, khi vệt khói tên lửa đến gần máy bay chúng lập tức hạ thấp độ cao thật nhanh, vệt trắng tên lửa bám theo một lúc là phát nổ. Thành ra dù nhiều lần thấy máy bay rơi, tôi vẫn chưa một lần tận mắt thấy cảnh tên lửa đâm trúng máy bay Mỹ.

    Thời Nich Xơn trang bị của bộ đội ta có vẻ khá hơn. Những tiếng rơi lạc xạc như mưa đá của mảnh đạn không còn nữa. Mũ rơm cũng biến mất. Trận địa tên lửa cũng dọn đi nên làng tôi trở nên bình yên hơn. Tuy nhà nào cũng vẫn giữ một căn hầm đào sâu trong nhà để bọn trẻ con chui vào trú những khi máy bay đến. Tháng 12/1972 đêm nào bọn tôi cũng đứng nhìn về phía Hà Nội. Đêm nào cũng vậy, đầu tiên là tiếng F111 như xé tai xẹt qua ngay trên đỉnh đầu. Ít lâu sau là từng đợt chớp loé liên hồi phía HN. Thỉnh thoảng những vệt sáng của tên lửa từ mặt đất phóng lên trông rõ mồn một. Rồi đài phát thanh báo tin số máy bay B52 bị bắn rơi. Thỉnh thoảng các cán bộ tuyên huấn về làng nói chuyện với dân, rằng tên lửa SAM 2 do LX viện trợ bắn không tới máy bay B52 nên bộ đội ta phải cải tiến. Người thì nói là ông Trần Đại Nghĩa cho lắp thêm một tầng nhiên liệu nữa vào tên lửa để tăng độ cao. Lúc ấy chả hiểu mô tê gì nhưng ai cũng thấy sướng rêm.

    Gần chục năm chiến tranh phá hoại làng tôi bị trúng 2 trái bom lấy đi 2 mạng người. Một trong 2 người bị chết là thằng bạn chăn vịt của tôi. Hú hồn hôm đó nó rủ tôi đi câu cá ở ao giữa làng. Tôi phải đi chăn vịt ngoài đồng chưa về kịp. Thế là một trái bom lạc rơi đúng ao nơi đứa bạn đang ngồi câu. Sức ép của bom đẩy nó rơi xuống ao, ngày hôm sau mới thấy xác. Cả chục năm sau khi hoà bình lập lại thỉnh thoảng vẫn có người bị chết do bom bi còn lại. Một phụ nữ chết do cuốc trúng bom bi khi làm đồng. Còn lại là mấy vụ trẻ con tìm thấy bom bi đem về nghịch bị chết rất thảm thương.

    Cách đây vài năm khi qua Mỹ tôi được đi thăm viện bảo tàng air force của QĐ Mỹ. Lần đầu tiên được tận mắt nhìn thấy những chiếc B52 to lớn đồ sộ nằm cạnh những chiếc F4, F111. Những ký ức xưa chợt bùng dậy mãnh liệt. Chiến tranh quả là khủng khiếp, nhất là cuộc chiến tranh với một siêu cường như nước Mỹ.

    • Sông Hương says:

      Quote: “Cách đây vài năm khi qua Mỹ tôi được đi thăm viện bảo tàng air force của QĐ Mỹ. Lần đầu tiên được tận mắt nhìn thấy những chiếc B52 to lớn đồ sộ nằm cạnh những chiếc F4, F111. Những ký ức xưa chợt bùng dậy mãnh liệt. Chiến tranh quả là khủng khiếp, nhất là cuộc chiến tranh với một siêu cường như nước Mỹ.”

      Đúng là chiến tranh thì quả là khủng khiếp, trong tất cả mọi trường hợp chứ không nhất thiết là với các siêu cường đâu bác ạ. Không cần có B52 đồ sộ to lớn mà vẩn có nhửng hố chôn người khổng lồ ở Huế năm Mậu Thân, bác không nhớ sao?

      • Nguoi Viet says:

        @Sông Hương: Rất tiếc là một nhận xét rất ngắn của bạn mà mắc phải quá nhiều lỗi.

        Bạn quote mấy câu cuối của cả cái còm dài rồi phán như thế thì có khác gì VTV hay báo QĐND.

        Thứ hai, khi có người nói: “cẩn thận, tên cướp ấy có súng” thì bạn lại bĩu môi: “ôi giời, hôm nọ xóm tớ có đứa chỉ dùng một con dao mà đâm bị thương mấy người lận. Đâu phải chỉ súng mới nguy hiểm”.

        Rất tiếc lỗi ngụy biện tương tự thế này rất nhiều người Việt hay mắc phải. Tranh luận kiểu bạn thì cả ngày không xong.

        • vu phu says:

          @Nguoi Viet:

          ” Chiến tranh thì khủng khiếp, trong tất cả mọi trường hợp”!
          B52 với siêu cường, có khác gì những hố chôn người trong tết Mậu Thân ở Huế!(siêu cường thì dùng máy móc giết người, còn bọn ăn lông ở lỗ thì “siêu phàm” với hơn 5,000 nạn nhân).
          Nguỵ biện ở chỗ nào?

  8. Lão phu says:

    Cảm ơn các bác rất nhiều. Tôi không có ý kiến gì vì tôi không biết gì nhiều, chỉ nghe thôi. Có quá nhiều thứ mới đối với tôi. Xin phép Tổng Cua, bác Dove và các còm sĩ cho tôi chép lại làm tư liệu (tôi chép cả entry và comments vì như vậy sẽ đầy đủ hơn.

  9. Vũ Tuấn says:

    Tôi ở xa Hà nội nên chỉ biết trận oanh kích 12 ngày đêm ở Thủ đô trên Đài phát thanh TNVN và báo ND ,nhưng được biết trận ném bom của B52 đêm 16/4/1972 ở Hải phòng. Hôm ấy chúng tôi những chàng trai 17-18 tuổi ,còn hơn 1 tháng nữa là thi tốt nghiệp PTTH đang tụ tập để tiễn một bạn cùng lớp ” lên đường ‘ nhập ngũ .Đêm ấy, khi cả thành phố Hải phòng chìm trong giấc ngủ , nhưng lũ chúng tôi vẫn còn đang thức , nói chuyện phiếm( vì mai bạn đi rồi biết bao giờ gặp lại) thì còi báo động vang lên . Mọi người tưởng chỉ là báo động giả nên rất chủ quan , không ai chịu ra hầm trú ẩn cả mà cũng chẳng còn hầm mà trú vì Mỹ ngừng ném bom đã hơn 3 năm rồi (Năm 1968 TT Giôn sơn tuyên bố tạm ngừng ném bom từ vĩ tuyến 18 trở ra, thì cuộc sống ở miền Bắc gần trở lại với không khí hòa bình của những năm 1964 trở về trước. Mọi thứ để phòng chống chiến tranh phá hoại như hầm, hố trú ẩn , các cuộc sơ tán , các vật dụng cá nhân đã bắt đầu bị sao lãng ). Bom B52 như sấm rền ở mạn Bến Bính dọc xuống Sở dầu ,tiếng bom nổ không lớn nhưng liên tục , chúng tôi tìm mọi chỗ có thể để núp .Tiếng bom , tiếng máy bay , tiếng đạn pháo và tên lửa hòa vào nhau , mọi người nhìn nhau mà không biết điều gì đã xảy ra
    Gần sáng , TP Hải phòng phát lệnh sơ tán triệt để, mọi người dân, mặt còn ngơ ngác túm vội đồ đạc cá nhân rồi chạy ra hết ngoài đường đợi xe tải chở đi ra bất kỳ nơi nào ở ngoại thành . Một cuộc sơ tán khủng khiếp nhưng rất may không hỗn loạn ,may mắn tôi nhảy lên chiếc xe chạy đúng về quê mình . Mẹ tôi kể , bà thức suốt đêm nhìn về Tp , thấy sở dầu và thành phố cháy đỏ rực một góc trời
    Sau này nghe những người dân ở vùng bị B52 kể lại , xác chết nhiều vô kể , đa số không toàn thây ,Tp không đủ cả quan tài để chôn .Ngày 16 tháng 4 như một ngày “Giỗ trận” của Hải phòng .
    Dân chết nhiều vì sau hơn 3 năm hòa bình , họ đã trở lại thành phố thì bất ngờ bị ném bom trở lại , hơn nữa bom rải thảm vào khu dân cư thì chuyện như vậy tất yếu sẽ xảy ra .
    Bạn tôi vẫn lên đường và sau vài tháng thì nghe tin bạn hy sinh ở mặt trận Huế .
    Chiến tranh thật là thảm khốc , dù ở bên nào thì dân thường vẫn là người chịu nhiều mất mát , đau thương nhất
    Vậy mà sao khi đã có hòa bình chúng ta không trân trọng nó ?

  10. chinook says:

    Tôi là người Miền Nam. Khi nghe tin B52 thả bom Hanoi và vùng phụ cận, tôi xúc động và hình dung ra những tàn phá kinh hoàng vì chỉ ít tháng trước, nhìn tận mắt cảnh tàn phá của những thảm bom vùng phụ cận của An Lộc, Lộc Ninh…

    Cũng như nhiều người Miền Nam thời đó, tôi nghĩ Chú Sam mất kiên nhẫn với chiến thuật ‘ Đánh đánh Đàm đàm’ của đối phương nên muốn gửi một ‘thông điệp mạnh mẽ'(strong message). Tương tự như đã dùng Vũ khí hạch nhân tại Nhật trong Thế chiến II.

    Ý nghĩ đó biến thành hy vọng khi thấy Hanoi chấp nhận trở lại bàn hội nghị.

    Hy vọng nhen nhúm này chẳng bao lâu đã tắt ngúm khi thấy Ô Lê đức Thọ từ chối giải Nobel Hòa bình …

    Washington đã không kết thúc được cuộc chiến theo ý mình. Hanoi đã đạt được chiến thắng với một cái giá khủng khiếp.

    • Tịt mù says:

      Thưa Bác Chinook.
      Ý Bác là Mỹ thả bomb MB là muốn phía BV đẩy nhanh tiến độ ký HĐ Paris 1973 à? Vì theo những tài liệu cháu đọc được là 2 bên đã đồng ý các điều khoản của nhau từ tháng 10 – 1972 mà?
      Cá nhân cháu nghĩ là phía BV lùi thời gian ký HĐ Paris càng lâu càng tốt vì trì hoãn thời gian lâu sẽ tạo áp lực lên Nixon phải thua (do QH Mỹ và thế giới không ủng hộ). Có thể nói phía BV chọn chịu đựng hy sinh để Mỹ thất bại một cách toàn diện.
      Nhưng nghe Bác Dove dịch bài trên có vẻ lính Mỹ tự sát thì phải. 😆

      • chinook says:

        Chào Ban Tịt mù.

        Tôi nghĩ rằng đầu thập niên 70,Mỹ muốn kết thúc chiến tranh. Ném bom Miền Bắc để gửi thông điệp là Miền Bắc cần ‘nghiêm túc’ hơn trong thương thuyết.

        Thông điệp này cũng là để cho Miền Nam an tâm về hiệp định sắp ký. Nếu Miền Bắc không ‘nghiêm túc’ tuân thủ những cam kết trong hiệp định sẽ bị ‘trừng phạt’.

      • long says:

        Bác nên tự hỏi là người Mỹ có thật sự muốn ném bom hủy diệt Hà Nội hay không?
        nếu họ thật sự thì Hà Nội có lẽ quá nhỏ bé để họ làm chuyện ấy nhất là với hệ thống đê điều chằn chịt của Hà Nội? thành phố Dresen của Đức trong thế giới thứ 2 chẳng còn nổi một viên gạch.
        Còn nữa nếu Mỹ thất bại toàn diện thì trong hiệp định Paris phải có điều khoản Mỹ phải bồi thường chiến tranh cho Việt Nam chứ?

        • mười tạ says:

          m.t xin cảm ơn tất cả vì các entry và còm đều bổ ích,
          – theo tôi, người Mỹ đã thua toàn diện trong trận Điện B Phủ trên không này, Mỹ thua trước nội lực của QĐVN và thua vì không thể thắng bằng mọi giá. Mỹ thừa sức phá tan hệ thống đê điều HN nhưng như vậy sẽ làm ô danh là một đại ca toàn cầu.
          – Trong hiệp định Paris có điều khoản bồi thường chiến tranh chứ không phải không, dù tên gọi có khác. Cũng chính điều khoản này lại là vật cản cái bắt tay giữa Hà nội và Mỹ dưới thời Jimmy Carter.
          – Hiếm đất nước nào có quá trình lịch sử tương đồng như Việt Nam và Triều Tiên, sự khác nhau, có lẽ duy nhất, là VN giỏi thống nhất, TT giỏi phát triển kính tế, và thế giới có VN, (Hàn Quốc+Triều Tiên) như hôm nay.

        • long says:

          Thưa Bác Mười Tạ

          Chiến thắng hay chiến bại là cách nhìn nhận riêng của mỗi phía thôi
          đổi mạng 10 người Việt Nam để lấy 1 B-52 là chiến thắng hay 100 người đổi 1 B-52 hay 1000 người cũng gọi là chiến thắng? cái này thì tùy thôi vì chẳng ai đo lường định nghĩa được.
          Bác đọc lại hiệp định Paris để thấy trong đó điều khoản “bồi thường chiến tranh” được cột với điều kiện gì mà sau này Mỹ nó nhất định không bồi thường mà Việt Nam ta cũng không thể kiện nó?
          Nếu nó thua toàn diện thì nó phải cuốn cờ mà chạy gấp và ta cũng chả phải ký hiệp định này hiệp định nọ với nó cho phiền phức sau này phải không?

        • mười tạ says:

          thưa bác Long,
          nhận định của bác cũng chẳng có số liệu nào, chỉ là cảm tính,
          tôi nghĩ thế nào là “chiến thắng” đã là đề tài mất nhiều thời gian,
          có lẽ đúng hơn là: “Bên nào thắng thì nhân dân đều bại” .

          nhưng rõ ràng, nước Mỹ đã không thể đưa Bắc Việt về thời đồ đá như mục tiêu đặt ra, Hà nội vẫn đứng vững và phản chiến ở Mỹ càng lên cao. Thì ai chiến thắng? thưa bác.
          còn cái chết, thưa bác, bây giờ bao nhiêu cái chết vì tai nạn GT hàng ngày?

        • Đào Phò says:

          “Chiến thắng hay chiến bại là cách nhìn nhận riêng của mỗi phía thôi”

          Hí hí, bác gì “long” cứ thử đi hỏi các bạn ăng-ki xem các bạn bảo mĩ chiến thắng hay là thất bại nhục nhã thê thảm trong chiến tranh Việt Nam, là rõ thôi mà!

          P/S: Hay bác em là một “phía” riêng?

        • long says:

          @Mười tạ:
          Như bác nói ở trên “Mỹ thừa sức phá tan hệ thống đê điều HN nhưng như vậy sẽ làm ô danh là một đại ca toàn cầu.”
          Còn cái com dưới của bác lại nói “nhưng rõ ràng, nước Mỹ đã không thể đưa Bắc Việt về thời đồ đá như mục tiêu đặt ra”
          Như vậy bác chính mâu thuẫn với bác nhé! nói như vậy có lẽ bác cũng hiểu rồi.
          @Đào Phò: nếu Mỹ đã thất bại toàn diện thì ta phải nhọc công ký cái hiệp định Paris với Mỹ làm gì hả bác? kẻ chiến bại mà đòi hỏi ở kẻ chiến thắng phải ký hiệp định này nọ về vận mệnh của đất nước mình sao?thật nực cười.
          Mong bác giải thích giùm còn hơn là những cáo com hơi cay cú và quá cảm tính rồi đó.

        • mười tạ says:

          hic, bác Long xem kỹ còm em đi ạ,
          Mỹ không thể đạt mục tiêu chiến dịch, chứ không phải không thể hủy diệt Hà nội ạ,
          nếu Mỹ phá đê điều (chẳng hạn) hay dùng bom hạt nhân, thì ko còn là việc chống lại Bắc Việt mà chống lại nhân loại đấy ạ.
          Hai chú bé ném vào Nhật để khẳng định tư cách đại ca, nhưng hành động tương tự với 1/2 nước Việt thì thành tên đồ tể.
          Chính tư cách này mà Mỹ lôi bao nguyên thủ ra tòa La Haye đấy ạ.

        • Nhận xét says:

          Tôi gặp một số bạn cũng lý luận giống bạn long rằng Mỹ không muốn chứ nếu muốn họ có thể san bằng cả thế giới nầy chứ đừng nói VN, các ông cứ gào lên là người chiến thắng, đó chẳng qua là Mỹ cho thắng thôi, vẻ vang gì.
          Tôi đoán rằng các bạn ấy cãi lấy được. Không dưng ai lại đi tàn phá một đất khác. Không dưng ai lại đem 58 ngàn sinh mệnh “con nhà giàu” đổi lấy 3 triệu sinh mạng “con nhà ăn mày”. Vậy tại sao họ lại không muốn thắng? Hãy suy nghĩ thêm một chút.

        • Dung HN says:

          Nói tóm lại là các ông bà VK thì coi chuyện thắng của Bắc Việt là do Mỹ thí cho thôi 🙂

        • daohoadaochu88 says:

          nếu Mỹ đã thất bại toàn diện thì ta phải nhọc công ký cái hiệp định Paris với Mỹ làm gì hả bác? kẻ chiến bại mà đòi hỏi ở kẻ chiến thắng phải ký hiệp định này nọ về vận mệnh của đất nước mình sao?thật nực cười.
          Mong bác giải thích giùm còn hơn là những cáo com hơi cay cú và quá cảm tính rồi đó.

          Hố hố… Bác “long” nói chuyện với em, đúng y như kiểu bác em đang cầm đèn chạy trước ô-tô í, làm em buồn cười x tả =)).

          Cái chuyện đánh cứ đánh ký cứ ký nếu quá khó hiểu đối với bác, thì cụ thể bác không hiểu chỗ nào, và thực sự thấy có gì “nực cười”, bác cứ mạnh dạn hỏi, quan trọng là phát biểu câu hỏi cho rõ ràng, lô-gích, ý trước không dẫm chân ý sau, không cần phải dấu dốt, – em sẽ giải thích bác nghe.

          Còn căn bản là em đang cười cái cách tư duy tự sướng như trẻ con của bác: “Chiến thắng hay chiến bại là cách nhìn nhận riêng của mỗi phía thôi” cơ.
          “MIG-21 bắn rơi B-52 thì cũng như nó bắn rơi bố nó!” – Tư duy kiểu gái như thế thì có “cảm tính” tí nào không, hả bác? =))

          P/S: À còn, vụ này, Mĩ thua thì Mĩ chạy về Mĩ, Việt thắng thì Việt ở Việt, thực ra em thấy tội nghiệp nhất là đám Việt nam Cộng hòa.

        • Long says:

          @daohoadaochu88 says: Híc
          Hổm rày cứ muốn mấy bác giải thích giùm là “ta thắng vẽ vang còn Mỹ thua nhục nhã” mà các bác cứ “vòng vo tam quốc mãi” không chịu nói.
          Nhưng sao ta lại phải ký với nó cái hiệp định làm chi mô? hay là bị nó ép zạ mấy bác?
          Giống như cái ông hàng xóm vào phá banh nhà ta rồi bây giờ đặc điều kiện phải ký kết này nọ mới chịu đi thì ta xử lý sao đây ta?

        • Nhận xét says:

          Thôi, Long đừng nên nói nữa.

        • Đào Phò says:

          Long says: Hổm rày cứ muốn mấy bác giải thích giùm là “ta thắng vẽ vang còn Mỹ thua nhục nhã” mà các bác cứ “vòng vo tam quốc mãi” không chịu nói.
          Nhưng sao ta lại phải ký với nó cái hiệp định làm chi mô? hay là bị nó ép zạ mấy bác?
          Giống như cái ông hàng xóm vào phá banh nhà ta rồi bây giờ đặc điều kiện phải ký kết này nọ mới chịu đi thì ta xử lý sao đây ta?

          Thắng thì vẻ vang, thua thì nhục nhã, – còn giải thích gì nữa, bác em?
          (Em đã dặn bác rồi, bác cứ mạnh dạn đứng thẳng lên bằng 02 chân, nói to, rõ ràng, phát biểu câu hỏi cho có nếu có thì, không cần phải dấu dốt, mà bác chả nghe.)

          Có vẻ như bác Long em là một con người thủy chung như nhất một lòng chân thành tin tưởng vào chuyện “phải ký kết này nọ” thì “ông hàng xóm” ông ấy “mới chịu đi” thật.

          Có vẻ như bác đã gây nên ở em một cảm giác bất nhẫn thật!

          Thôi, có lẽ từ rày, nếu như gặp phải chỗ nào có vẻ là quá khó hiểu so với khả năng nhận thức của mình, ví dụ như chỗ trên, thì bác em cứ tự giải thích như thế này: “Xử lý sao đây là do cách nhìn nhận riêng của mỗi phía thôi!”

          Hố hố…

      • chinook says:

        Theo Bạn Tịt mù thì lính Mỹ có vẻ như tự sát , tôi xin góp ý thế này.

        Khi ra trận, nhất là Không quân, sống chết rất gần nhau. Dĩ nhiên có phần ‘mạo hiểm’ nhưng tôi không tin là ngưòi lính Mỹ ‘liều mạng’ đến mức như muốn tự sát đâu. Người lính , nhất là Không quân và Hải quân được đào tạo rất chính quy , bài bản nên hơi ‘sách vở’, thoạt nhìn có vẻ họ hơi ‘ngố’

        Trong chiến dịch Linebacker II số lượng phi cơ tham chiến lớn, tần xuất cao. Với tổng số trên 1,500 phi xuất (sorties), gần phân nửa là B52 là loại chậm và ô dề, mà thiệt hại chưa tới 30, trong đó có 15 B52 nên được coi là nhẹ

        • Tịt mù says:

          @ Bác Chinook
          Cháu thuộc loại tiểu bối trong hang cua này Bác ạ (sợ còn phải kiu Sóc bằng chị lận 😆 )
          Cháu cũng nghĩ như Bác, cháu thắc mắc không biết có con số thống kê thiệt hại trong trận không kích T12-1972 không? Vì 2 bên ai cũng đưa thông tin khác nhau?
          Huhu, ừ thì thắng oanh liệt, tự hào Việt Nam lần đầu tiên bắn hạ B52, với một Khâm Thiên, BV Bạch Mai, HN đổ nát đổi lấy hơn chục chiếc B52, với bao nhiêu người dân đã nằm xuống 😥

          Xin thắp nén hương lòng cho những ai đã vô tình hay … ngã xuống vì chiến tranh.

          @ … tấn
          Thôi, tự treo băng rôn là người cưa bom nhanh nhất thế giới cũng được 😥

        • Người nhà quê says:

          Tôi nghĩ trong chiến tranh con người bị bản năng chi phối rất mạnh đến mức như ”say máu”,chẳng quan tâm đến sống chết mà chỉ muốn trả thù .Tôi nhớ lại hồi năm 1965, khi Mỹ
          mở rộng chiến tranh ra miền Băc, chúng tôi thi nhau tình nguyện viết đơn xung phong nhập
          ngũ để đi đánh Mỹ.Nhiều người còn trích ngón tay lấy máu để viết đơn tình nguyện . Bây giờ kể lại chuyện này, lớp trẻ không tin đâu . May mà ”đảng yêu cầu” làm việc khác ,nếu không chắc tôi cũng mất xác ở Trường Sơn hoặc các ”mặt trận phía Nam” rồi , chẳng còn
          được ngồi gõ phím tán chuyện tầm phào cùng các ”bạn ảo” nữa đâu.

  11. Dove says:

    Tôi đã đọc đi đọc lại câu: “Anh ấy (Dick Johson) khóa chốt an toàn của các trái bom lại (bởi nhẽ chúng tôi không biết bom sẽ rơi xuống đâu) và kéo cầu dao thả bom.” và đã rất cảm động. Trước khi nhảy dù, “giặc lái Mỹ” đã làm mọi điều cần thiết để hạn chế thương vong cho dân thường. Đây là điều mà chưa báo chí nào và chưa cựu chiến binh Bắc Việt nào nói tới.

    Nếu tôi phải ném bom New York hay Los Angeles, tôi cũng sẽ hành động như Dick Johson. Thế nhưng tại sao những người lính trung thực và có trách nhiệm lại phải ném bom đất nước của nhau nhỉ?

    Ở đầu bài báo M. Mitchel đã viết rõ, đó là vì Nixon và Kissinger muốn cứu vãn thất bại chính trị. Hóa ra là vì các chính trị gia! Mẹ kiếp! Quả là trớ trêu.

    Có thể là đã quá trễ, nhưng tôi muốn được gửi cho Dick lời cám ơn chân thành nhất. Nhân thể, xim giới thiệu với cư dân của hang cua bài thơ mà những phi công Mỹ như Dick yêu thích:

    High Flight

    Oh! I have slipped the surly bonds of earth
    And danced the skies on laughter-silvered wings;
    Sunward I’ve climbed, and joined the tumbling mirth
    Of sun-split clouds – and done a hundred things
    You have not dreamed of – wheeled and soared and swung
    High in the sunlit silence. Hov’ring there
    I’ve chased the shouting wind along, and flung
    My eager craft through footless halls of air.
    Up, up the long delirious, burning blue,
    I’ve topped the windswept heights with easy grace
    Where never lark, or even eagle flew –
    And, while with silent lifting mind I’ve trod
    The high untresspassed sanctity of space,
    Put out my hand and touched the face of God.

    Pilot Officer Gillespie Magee
    No 412 squadron, RCAF
    Killed 11 December 1941

    Những mong các bạn tha thứ vì Dove chưa bất hạnh đến mức trở thành nhà thơ đủ tài dịch High Flight.

    • Nhat Dinh says:

      Cái này tôi xác nhận là Charcoal 1 (cứ gọi thế nó dễ hơn, nghe Than Chì lạ tai lắm) rơi xuống Kim Anh gần Phù Lỗ, huyện Đông Anh. Sau này khi phát hiện ra bom thì công binh tiếp tục dò tìm và phát hiện ra nhiều bom chưa nổ ở độ sâu 4-5 m trên cánh đồng gần Phù Lỗ. Theo vị trí và phân bố thì đó chính là bom rơi ra từ chiếc Charcoal 1.

    • Người nhà quê says:

      Bác Dove cứ dịch nghĩa bài thơ (không cần thành thơ có vần điệu) để những người không
      biết tiếng Anh như tôi hiểu được nội dung thì đã tuyệt lắm rồi mà .Cảm ơn bác trước!

  12. Nhat Dinh says:

    – “Tại sao họ phóng?”
    Câu này đúng ra là “Tại sao họ chưa phóng?”.
    Đã gửi cho Tổng Cua mấy ảnh để minh họa cho nó sinh động. Nếu Tổng cua chưa chui vào chăn với home tiger thì sẽ phục vụ các bác sớm. Không thì tối mai.

    Theo bộ nhớ của tôi thì đợt đầu bom đánh ào ạt, cao xạ nổ vang trời nhưng chưa thấy cái máy bay nào rơi cả. Sau này thì biết đấy là F4 và F111 đánh chế áp phòng không. Một lúc sau thì im lặng. Tôi và ông anh họ lò mò từ hầm ra đi tè thì thấy một vừng sáng cứ to dần, sau đó là hai quả tên lửa bay vút lên trong không gian hầu như không có tiếng động. Lúc ấy chẳng cần tiếng động hai anh em chúng tôi cũng sợ không tè được nữa mà quay lại chạy vào hầm. Sau đó là chớp lửa liên hồi rồi tiếng bom, cao xạ nổ đinh tai nhức óc. Rồi thì một thứ ánh sáng quái đản màu vàng chiếu sáng mọi thứ trong hầm, làm cho trời đêm sáng gần như ban ngày. Hai đứa bọn tôi không dám thò đầu ra khỏi hầm mà thậm chí còn cố chui vào góc nào tối nhất còn lại.

    Sáng hôm sau hay có khi mấy hôm sau thì được biết cái ánh sáng quái đản ấy là B52 cháy. Đài chỉ báo là B52 rơi chứ không mô tả nó sáng rực và rơi cả phút trên trời như vậy. Đến gần đêm cuối cùng tôi lại ra đi tè và lần này thì thấy B52 rơi thật. Mà cũng hết sợ rồi nên đứng nhìn nó rơi đúng hướng Hà Nội mà sướng trào nước mắt. Vừa mới tối 26 bị nó giã vào đầu, sáng 27 đi qua Khâm Thiên mà tối nhìn thấy nó cháy thì ai mà chả sướng. Khác hẳn chiếc F4 lao trúng đạn là lao phầm phập xuống đất, chiếc B52 thong thả rơi, cháy đùng đùng.

    • Dove says:

      Tôi đã xem comment của Nhất Định và trong bài này đã dịch như sau: Early warning radar: ra đa cảnh giới; Spoon Rest acquisition radar: ra đa tìm mục tiêu; Fan Song guidance radar: ra đa ngắm bắn.

      Mỗi ngày tôi chỉ có vài tiếng để dịch, thường là buổi tối, xong là gửi luôn, nên có nhiều lỗi. Cám ơn Nhất Đinh đã gửi comment.

  13. Lem Nhem says:

    Đã lâu thật lâu hôm nay cái cảm giác thấp thỏm của chiến tranh lại trở về trong tôi, cô em gái vừa thông báo chồng nó sẽ được điều động ra Trường Sa trong vài tuần nữa. Nó băn khoăn nhiều thứ, nhất là sự chăm sóc dạy dỗ tụi nhỏ sắp tới sẽ phụ thuộc vào tay nó. Định động viện nó chút, nhưng chả nói được đành thôi vậy.

  14. Lai Tran Mai says:

    Bài này vừa còm sáng nay trong phần 1, chép lại sang đây để mọi người dễ đọc:

    Cám ơn bác HM đã trân trọng. Tôi cũng như bác Dove, dù hơi ngược 1 chút: xuất thân là nhà toán học, viết luận án là TS tài chính tiền tệ lạm phát và mô hình kinh tế lượng (econometric model), mới tham gia blog, và nhất là hạ quyết tâm giờ chỉ đọc chứ không nói và viết cho thanh thản cái đầu nên văn chương tậm tịt lắm, thế nên tôi mới rất khâm phục các bác về kỹ năng viết.

    Vả lại cả đời toàn viết theo ý lãnh đạo (VN) nên có viết cũng sẽ lại theo đường mòn đấy, chắc chắn sẽ bị ném đá thôi. Do đó, chỉ dám thỉnh thoảng tham gia sẻ chia một tý với các bác để cười vui thôi.

    Riêng về vụ Mỹ ném bom trong dịp Giáng Sinh, ngoài Khâm Thiên, Bạch Mai, Ga Hàng Cỏ, HN còn nhiều điểm nữa bị tàn phá nặng nề mà không hề được báo chí đề cập tới, lúc nào cũng chỉ nhắc tới 3 điểm trên, làm tôi rất buồn.

    Ra ngoại ô còn thê thảm hơn. Đêm rời Hà Nội đi Thái Nguyên, trên đường quốc lộ số 1 chạy ngang qua thị xã Từ Sơn dài hơn 2km, tôi thấy hình như không còn ngôi nhà nào còn nguyên vẹn; hầu như mọi ngôi nhà đều chỉ còn một số bức tường đổ vỡ nham nhở vôi trắng với khói đen do bị bom B52 rải thảm theo vệt. Nhà cửa ngoài mặt đường bay hết nên có thể nhìn thấy cả những ngôi nhà phía sau cũng y như vậy. Đến đoạn rời quốc lộ 1A, rẽ ngang qua đường tàu, qua một cánh đồng chuối rộng mênh mông như sân vận động thấy tất cả các cây chuối dường như bị đốn ngã đồng loạt, nằm ngổn ngang, phơi thân trắng xóa như hàng nghìn thây người đang chết nằm đó, mờ ảo dưới ánh trăng đêm và ánh sáng phát ra mỗi khi tên lửa bảo vệ thủ đô bắn lên không trung. Sau này nghĩ lại thấy rất khủng khiếp, nhưng lúc đó thằng bé 12 tuổi là tôi chỉ thấy lạ và ngạc nhiên.

    Lúc đó các đơn vị tên lửa tạo thành 1 vành đai bao bọc thủ đô và nằm cách thủ đô khoảng 25-30km, hướng về thủ đô để nhằm bắn các B52 bay ngang qua thủ đô để trút bom. Theo tôi được biết, bình thường mục tiêu của lưới lửa phòng không là bắn loạn xạ để máy bay địch không hạ thấp độ cao được, thả bom sẽ không trúng tọa độ cần thả, thế là ta sẽ bảo vệ được mục tiêu (chứ mục tiêu phòng không không phải là bắn hạ máy bay địch). Tuy nhiên đợt B52 vào HN tháng 12.1972, địch liều lĩnh cứ hạ thấp độ cao quyết tâm hủy diệt chính xác các mục tiêu chiến lược, nên ta buộc phải nhằm bắn hạ các máy bay.

    Sau ngày 27.1 về HN, tôi được gia đình kể lại đoạn từ Giáp Bát đi Ngọc Hồi cũng bị rải thảm tan hoang như Từ Sơn, nhưng do mật độ dân cư, nhà cửa ít hơn nên mức độ thiệt hại không bằng. Sau đó tôi đã đạp xe đi trên quốc lộ 1A đoạn đường này, thấy hai bên đường chi chit hố bom B52, cách nhau 5-10 mét lại một hố. Cây cối không thể mọc lại được quanh các hố bom vì có quá nhiều hóa chất độc… Đến tận giữa những năm 80 mới cơ bản lấp hết các hố bom này.

    Riêng nhà tôi ở đường Trương Định đợt B52 này rất may là không bị, chỉ bị F4 và F105 ném bom, nhà cũng bị thiệt hại đôi chút, bên hàng xóm ngay canh nhà bị bom tan hoang, 1 cụ già chết, nhưng tường nhà tôi chỉ bị nứt, mái nhà bê tông thủng. Sau này vá lại bằng xi măng nhưng vá kiểu gì thì mưa hơi to vẫn bị dột. Cuối cùng đành phải xây thêm 1 tầng nữa để chống dột cho mái. Bình thường tuyến đường nhà tôi cũng nằm trong tọa độ ném bom vì nó chạy thẳng từ Hồ Gươm qua chợ Mơ ra quốc lộ 1; các đoàn xe chở vũ khí, lương thực, kể cả xe tăng… ra tiền tuyến thường xuyên đỗ trên tuyến này mỗi khi di chuyển từ biên giới Lạng Sơn về qua Hà Nội, thay vì đỗ trên đường 1A nguy hiểm hơn, hay bị ném bom hơn (đoạn đường Giải phóng bây giờ).

    Nói chuyện chiến tranh thì nhiều lắm, vui có, buồn có, nhưng không hiểu sao, tôi hay nhớ các chuyện vui, nhất là thời gian sống ở nơi sơ tán, được vào rừng hái nấm, nhặt hạt rẻ; ra sông suối nhặt trai ốc hến, bơi lội, cưỡi trâu, lên núi chơi với dân quân trực chiến. Hồi đó trên các đỉnh núi ở Thái Nguyên, Yên Bái, Ba Vì, Sơn La ta thường đặt đặt các ổ phục kích đón lõng các máy bay địch. Máy bay địch sau khi thả bom Hà Nội, Hải Phòng… lúc quay về căn cứ UtapaoThái Lan sẽ bay ngang qua các đỉnh núi cao trên 1000 mét này, bọn phi công Mỹ tưởng ném hết bom là hoàn thành nhiệm vụ nên chủ quan, bay lả lướt, thế là dễ dàng bị ăn đạn của các cụ bô lão.

    Bài dài rồi, xin dừng đây, Chúc cả Hang Cua có 1 tuần làm việc mới vui vẻ, hiệu quả và… thanh bình.

    • Dung HN says:

      Anh kể như cho người đọc xem phim tài liệu. Cảm ơn anh.

    • Hiệu Minh says:

      Hello anh Mai. Có lẽ anh xem loạt bài này (còn một bài nữa), anh viết một entry về 12-1972 đi. Hai comments của anh đã được nửa bài rồi.

      Anh cứ đăng lên blog của anh, tôi sẽ xin lại. Cảm ơn anh.

%d bloggers like this: