Bắc Kinh – những lần đến

Cổng Chính Dương

Tôi qua Bắc Kinh khá nhiều, lần đầu cách đây 40 năm bằng hỏa xa, và mới hôm qua tới bằng máy bay. Mỗi lần đều thấy thủ đô này thay đổi chóng mặt. Quả thật, viết về thành phố có tầm vóc và chiều dài lịch sử hàng ngàn năm như Bắc Kinh rất khó.

Không định viết gì, nhưng cuối cùng, một người bạn thuở vong niên ở Hoa Lư lại hỏi. Thế là lại vào blog, lọ mọ gõ hầu bạn đọc.

Kỷ niệm du học

Năm 1970, trên đường đi du học Ba Lan, đám lưu học sinh 17-18 tuổi chúng tôi dừng ở Bắc Kinh mấy ngày. Còn nhớ trong trường dạy, Liên Xô đang ở giai đoạn chủ nghĩa cộng sản, làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu.

Trung Quốc đang cố gắng theo bước trong khi cách mạng văn hóa đã khởi xướng. Dọc đường, khi tầu dừng, trên sân ga có Hồng Vệ binh, tay cầm trước tác đỏ chói, đón chào khách.

Với đứa trẻ nhà quê ra tỉnh, quảng trường Thiên An Môn thật rộng lớn, quá sức tưởng tượng. Thỉnh thoảng thấy chiếc ôtô, còn lại toàn xe đạp Phượng Hoàng, Vĩnh Cửu, thậm chí nhiều loại không có tên.

Dân thủ đô mặc đồng phục đại cán Tôn Trung Sơn, cổ cao, mầu xanh thẫm. Phố phường nguyên một mầu xám, dù bìa trước tác, quốc kỳ đỏ rực trên phố. Cách mạng văn hóa đang cao trào, mỗi người đều là cộng sản “xanh vỏ đỏ lòng”.

Hiện đại và truyền thống

So với 40 năm trước, Bắc Kinh đã phát triển thành một thế giới khác. Những đại lộ, đường vành đai rộng lớn. Xe hơi nhiều hơn cả xe đạp thời xưa. Sân bay Bắc Kinh với những mái vòm cao ngất. Đi bên trong cứ ngỡ đang đến nước tư bản phát triển đã mấy trăm năm.

Bắc Kinh không còn là trung tâm của tinh hoa nữa. Cao ốc kính nhôm cao chót vót, thi nhau xen lấn. Xa lộ đông nghẹt xe hơi chạy ngày đêm.

Chiếc "quần đùi" CCTV

Chuyện với một đồng nghiệp cùng lứa tuổi. Phòng làm việc của chị trên tầng 17 của China World Center, đại lộ Jian Guo Men Wai, cửa sổ hướng ra những cao ốc ngút tầm mắt.

Ngay cạnh là một tòa nhà cao ba trăm mét. Bên kia đường là building CCTV có kiến trúc kỳ lạ nhất thế giới. Dân Hà nội có hàm cá mập ở Bờ Hồ, người Bắc Kinh có cái “quần đùi” là đài truyền hình trung ương CCTV này.

Mắt chị thoáng buồn khi nhắc chuyện ngày xưa, nhưng cũng chẳng vui khi thấy hôm nay. Còn đâu là bản sắc Bắc Kinh thuở nào. Những cao ốc thế này đâu mà chả có. Chị muốn du khách tới đây nhận ra Bắc Kinh rất riêng, kiến trúc mang dáng dấp như Cố Cung ngày xưa.

Thế mới biết, leo dây giữa hiện đại và truyền thống không dễ chút nào.

Forbidden City – Tử Cấm Thành

Tôi đã tới đây rất nhiều lần, nhưng chưa bao giờ xem hết và hiểu được khu cấm thành mang tầm vóc lịch sử này. Trước cửa là quảng trường Thiên An Môn, một bên là nhà quốc hội, bên kia là viện bảo tàng lịch sử, rồi nhà tưởng niệm Mao Chủ Tịch. Chỗ nào cũng to và rộng lớn nên che hết cả những chi tiết kiến trúc hết sức tinh sảo của các bậc tiền nhân.

Tử Cấm Thành, còn gọi là Cố Cung, là cung điện của các triều đại Minh – Thanh. Cả quần thể có diện tích 720.000 m², gồm 800 cung và 8.886 phòng, thuộc vào di sản UNESCO. Trước cửa phía Nam treo ảnh Mao Trạch Đông, nhìn ra Quảng trường Thiên An Môn.

Nhiều người Việt biết cổng Chính Dương này do một người đồng hương xây dựng năm 1437 -1439. Ngoài ra, phải kể đến ba điện cũng do ông thiết kế như Thái Hòa, Trung Hòa và Bảo Hòa.

Người đó là Nguyễn An, sinh năm Tân Dậu (1381) tại Hà Đông. Sau khi nhà Minh đánh bại Hồ Quí Ly, Nguyễn An bị bắt về Bắc Kinh lúc bằng lứa tuổi chúng tôi du học. Vì ông là người tài hoa, sáng sủa, có tài trong xây dựng. Bị thiến và trở thành quan Thái giám, chuyên phục vụ nhà Minh đến cuối đời, ông được vua Minh Thành Tổ rất tin dùng.

Hơn 30 tuổi, ông đã được giao xây dựng thành Bắc Kinh – Cố Cung bây giờ. Sách Kinh thành ký thắng của Dương Sĩ Kỳ viết: “…Nguyễn An tự tay vạch kiểu, thành hình là lập được thế, mắt ngắm là nghĩ ra cách làm, tất cả đều đúng với quy chế. Bộ công và các thợ thuyền đành chịu khoanh tay, bái phục, nghe ông chỉ bảo, sai khiến, thật là người đại tài, xuất chúng”.

Truyền thuyết miệng của họ Giang

Viết tới đây chợt nhớ đến sứ thần Giang Văn Minh (1573 – 1638), thời Hậu Lê. Ông được mệnh danh là vị đại sứ “Bất nhục quân mệnh – Không để nhục mệnh vua”, vì đã đối đáp trước triều đình Trung Quốc, bị vua Minh Tư Tông hành hình vào năm 1638, khi 65 tuổi.

Giai thoại kể rằng, đoàn sứ bộ của Giang Văn Minh đến Bắc Kinh vào năm 1638. Hoàng đế ra cho sứ bộ một vế đối “Đồng trụ chí kim đài dĩ lục – Cột đồng đến nay rêu đã xanh”.

Câu này có hàm ý nhắc tới việc Mã Viện từng đàn áp cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, sau đó cho chôn một chiếc cột đồng với lời nguyền: “Đồng trụ chiết, Giao Chỉ diệt – Cột đồng gãy thì Giao Chỉ – tức Đại Việt – bị diệt vong”.

Sứ thần Giang Văn Minh đối lại bằng câu :”Đằng Giang tự cổ huyết do hồng – Sông Đằng từ xưa máu còn đó”. Vế đối nhắc lại người Việt đã ba lần đánh tan quân xâm lược trên sông Bạch Đằng.

Vua Minh nổi giận, cho người mổ bụng, xem “bọn sứ thần An Nam to gan lớn mật đến đâu”.

Lúc sinh thời, ông nội và bố tôi thuộc điển tích này, coi đó là niềm tự hào của dòng họ Giang. Tuy nhiên, Giang Văn Minh sinh ở Sơn Tây, còn họ Giang của hai cu Hiệu và Minh ở Ninh Bình, có huyết thống gì không. Cố đô Hoa Lư có tên là Tràng An (Trường Yên), Bắc Kinh có đại lộ Tràng An. Sự trùng lặp lạ kỳ.

Cha tôi thường thở dài về nhân tình thế thái, nhớ câu sấm Trạng Trình “An Nam chớ vội làm giầu. Thằng Tây nó tếch, thằng Tầu nó sang”. Tầu đi, Pháp đến rồi đi, Tưởng Giới Thạch vào. Năm 1979 xảy ra chuyện biên giới, cụ nhắc lại “Sấm Trạng cấm câu nào sai”.

Theo truyền miệng (ghi cả trong gia phả), họ Giang nhà HM có nguồn gốc từ ông Nguyễn Bỉnh Khiêm, cách đây 25-30 đời gì đó. Ông tổ họ là Giang Hàn Hầu, theo các cụ trong họ nói, là con cháu của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm.

Họ Giang ở Hoa Lư, họ Giang trên Sơn Tây và ông Nguyễn Bỉnh Khiêm dưới Kiến An (Hải Phòng) có liên quan gì tới nhau, không ai biết chính xác, tất cả chỉ là truyền miệng. Thôi thì họ Giang quê tôi cứ tự hào như bạn đang yêu quí một người gốc Việt thành đạt nơi xứ người.

Suy nghĩ về mối bang giao

Hai quốc gia này đã có nền văn hóa chung từ ngàn năm. Sự lệ thuộc vào nhau như một lẽ tất yếu của lịch sử và địa lý. Trời đã cho cả hai cạnh nhau, lúc làm bạn, khi sóng gió. Việt Nam không thể chuyển sang châu Mỹ để theo thế giới tự do. Trung Quốc không thể bê cả châu Phi về đặt ở Đông Nam Á để có người nghe lời.

Thế hệ trẻ Trung Hoa

Đó là một thực tế mà hàng xóm tốt cần nhìn nhận với sự quang minh chính đại, như chính câu viết trong cung điện triều Minh.

Thời xa xưa, kẻ mạnh có thể đi xâm lược, cướp đất, bắt người tài giỏi mang về làm thái giám. Nước lớn có thể trảm sứ thần. Nhưng thời nay, mọi thứ đã khác.

Vũ khí hạt nhân, tên lửa, tầu ngầm kilo, là đồ chơi đắt tiền, chỉ để hù dọa người yếu bóng vía. Lịch sử đã chứng minh, kẻ gây chiến tranh, đi xâm lược, dù có thắng cũng khó toàn thây, cuối cùng bị thất bại và suy yếu.

Trong bối cảnh hiện nay, sự phụ thuộc lẫn nhau đã rõ. Các cường quốc cần mang trách nhiệm toàn cầu để hướng tới phát triển, từ giải quyết mâu thuẫn khu vực, chống khủng bố đến biến đổi khí hậu. Không đặt quốc gia trong bối cảnh chung, chỉ nghĩ cho riêng mình, phát triển khó bền vững.

Nhớ người xưa

Tôi đi giữa Tử Cấm Thành rộng lớn, trong lòng mông lung nghĩ về quá khứ, về bao cuộc bể dâu xuất phát từ nơi đây. Thời đại Thiên Triều thống trị ngàn năm đã qua đi, Cố Cung nay thành viện Bảo tàng cho du khách chiêm ngưỡng.

Hôm nay, ngai vàng, thành quách đang tàn úa với thời gian. Những viên đá lát trên sân rồng mòn dưới vết chân người qua. Cố Cung thuộc về quyền lực của quá khứ, dù vẫn thấy tượng con nghê, một chân giữ của, đang nhe răng dọa nạt ai dám đến tranh đồ.

Trong vườn Thượng Uyển

Bước theo dòng người trong vườn Thượng Uyển, qua những cung điện nguy nga, trầm mặc. Du khách như nghe được tiếng thét xé lòng của người thanh niên bị thiến, bước chân âm thầm của quan thái giám Nguyễn An trong hoàng cung rộng mênh mông, tiếng sang sảng của sứ thần Giang Văn Minh giữa điện Thái Hòa như còn đâu đó.

Mải nghĩ, ra cửa Thiên An Môn lúc nào không biết, tôi chợt bừng tỉnh. Ngoài kia, xe cộ đi lại như mắc cửi trên đại lộ Tràng An. Bắc Kinh không còn chút nào “xanh vỏ đỏ lòng” của thời Cách mạng Văn hóa, dù mầu cờ và quốc huy vẫn đỏ chói khắp nơi.

Không hiểu chủ nghĩa cộng sản đã đến từng người dân, hay chỉ những người có quyền lực mới được hưởng theo nhu cầu như vua chúa trong Tử Cấm Thành thuở nào.

Người lái tắc xi, dù không biết tiếng Anh, vẫn nói được “China number one – TQ số 1 thế giới”. Trung Hoa đang tìm cách lên ngôi Hoàng đế một lần nữa.

Chỉ có điều, sức mạnh của quá khứ và của cả hôm nay, liệu có đè nặng lên tương lai của đất nước rộng lớn này. Như người ta thường nói, quyền lực, nếu dùng không đúng chỗ, đôi khi lại đè bẹp chính mình.

Bài và ảnh: Hiệu Minh. 29-01-2010

Cùng chủ đề

Vài hình ảnh khác về Bắc Kinh

Quang Minh Chính Đại

Kiến trúc tinh tế

Quảng trường Thiên An Môn

Bắc Kinh hiện đại

Sảnh sân bay

Bán mũ Hoàng Đế trong Cố Cung

Đánh giá bài viết

Advertisements

26 Responses to Bắc Kinh – những lần đến

  1. cua đồng says:

    Bác may mắn hơn Giang Minh Sài.

  2. haihoq says:

    “Không hiểu chủ nghĩa cộng sản đã đến từng người dân, hay chỉ những người có quyền lực mới được hưởng theo nhu cầu như vua chúa trong Tử Cấm Thành thuở nào.”

    Câu này hay nhất trong entry này, nhưng không thấy ai đề cập đến…

    Câu trả lời không khó: hảy nhìn chính quê hương mình…và Bắc Hàn, và Cuba…

  3. Taxi says:

    Cái anh Trung Quốc này hay bắt chước. Mình có Trường Yên, hắn làm ngay cái Tràng An. VN có họ Tôn thì bên đó có họ Tôn. Ta có họ Giang, bên kia cho ngay một ông Tổng Bí thư Giang.

    Đến như họ của Bác mà giờ họ cũng có. Khó chơi thật!

    • Cuong says:

      bác nên đổi ngược lại thì chuẩn hơn hehe,lúc TQ xây thành, mặc áo giáp, đúc vũ khí kim loại thì VN vẫn thành đất,vũ khí thô sơ

  4. nguyen dan says:

    Sự phát triển của TQ có vẻ “dễ thấy”, nhưng ít người thấy quả bom nổ chậm ở đấy. Tôi thấy ý kiến của nguyện Viện trưởng Kinh tế và Chính Trị Quốc tế của TQ dưới đây có thể là nguồn tham khảo cho HM và những ai quan tâm. Hóa ra TQ cũng rất giống VN “bị dồn vào chân tường khắc có chính sách”.

    http://www.smh.com.au/action/printArticle?id=1063497

  5. BL says:

    Anh Hiệu Minh viết bài này “dí dỏm mà độc chiêu”. Nhân anh kể chuyện du học,BL cũng xin kể chuyện vui:Hồi VN hữu nghị với Liên Xô, quê nhà BL tràn ngập người Nga, người Ucraina,…lương thực,thực phẩm phải ưu tiên cho những người này. Kể anh HM và các bạn nghe cho chuyện vui .Thuở đó bà cụ bán hàng rong,người Nga hay mua trứng gà,mà không trả tiền…họ đem mấy cái khay tráng men còn xấu hơn chén sứ Hải Dương của ta ngày nay (quê ngoại BL ở HD,không biết có ai là người “sang ở đây”để BL “quàng làm họ”) để đổi lấy trứng …rồi mấy bà bạn hàng bà cụ cứ la toáng lên ngày nào cũng mất trứng- về sau ra trông hàng cho mẹ, BL mới biết thủ phạm là ai-là những “cô đầm Nga dấu trứng vào ngực”- các bà hàng rong cũng hay ra phết đặt vè “vú Liên Xô ấp gà VN”.

    Thấy ảnh Thiên An Môn, BL nhớ hồi còn trong nước,không biết gì về biến cố “Bát Lục 1989”- Dạo còn học Biochemistry ở UCLA , BL làm hàng xóm với một người Hoa, lúc đó chị đang học Chemistry Ph.D ở Stanford University, nghỉ hè chị từ San Francisco về Los Angeles thăm nhà.

    BL được mời đến nhà chơi, chị cho coi mấy tấm ảnh chụp cảnh Trung Quốc giống của anh ở trên. Đến cảnh Thiên An Môn, đột nhiên chị khóc nức nở…rồi chị kể ,anh trai chị là BS Y khoa, anh không tham gia phong trào biểu tình đòi quyền dân chủ của sinh viên Trung Quốc năm 1989, nhưng những ngày cuối,sinh viên bị đàn áp,thương vong ,chết chóc nhiều quá…anh đã đến Bắc Kinh để tham gia cứu thương…và bị xe tăng cày nát…

    Sau đó BL đã đi thư viện Los Angeles để tìm hiểu biến cố này.Hai tuần trước ,báo TIME của Mỹ có bài viết về kinh tế Trung Quốc, và dành hai trang đăng tải hình trắng đen về biến cố Thiên An Môn1989.
    Đặng Tiểu Bình có thể là lãnh đạo tài năng, nhưng trong cuộc đời chính trị của ông, đã có hai tỳ vết: năm 1979 đã xua quân “dạy cho người anh em VN một bài học”, và năm 1989 phái xe tăng vàoThiên An Môn đàn áp sinh viên.

    BL không biết tiếng Hoa,nhưng cũng hiểu “Thiên An Môn ” nghĩa là ” Cổng trời bình yên”- không biết lúc anh Hiệu Minh đặt chân đến chỗ này…có thấy lòng bình yên không?

  6. […] Minh Bắc Kinh – những lần đến […]

  7. Anh Phuong says:

    Cháu chào bác Hiệu Minh

    Cháu đọc các bài viết của bác về Trung quốc thấy thì thấy họ văn minh quá. Chữ viết của họ của thâm túy, kiến trúc của họ cũng đẹp, lịch sử của họ cũng phong phú, tư tưởng “quang minh chính đại” của họ lại càng đáng trân trọng.

    Nhưng cháu vần không hiểu người Trung quốc là thế nào. Họ nói là họ văn minh từ sớm nhưng cháu nghĩ là họ ác lắm. Chẳng có lý do gì mà họ kéo sang đánh dân mình bao nhiêu lần rồi. Họ còn đánh nhau với tất cả các nước láng giềng của họ như Nga, Ấn độ, Nhật bản, Triều tiên.

    Bây giờ hàng hóa của họ cũng ác. Em gái cháu học lớp 3 nói với cháu đừng ăn bánh kẹo và hoa quả của Trung quốc vì các bạn của nó nói rằng nếu ăn các thứ đó thì sẽ bị ngu đi, không học giỏi được. Nó còn thì thầm là nếu đeo đồ trang sức rởm của Tàu sẽ bị rụng cả tai cơ.

    Tại sao họ coi là dân tộc văn minh mà họ lại ác như vậy hả bác ?

    Chúc Bác khỏe

    Anh Phương

  8. toptotoe says:

    ANh HM luôn trăn trở về mối bang giao VN-TH nhỉ?

    Nhìn hình thấy TQ vẫn bảo tồn được những kiến trúc văn hóa xưa ở BK đấy chứ, cho dù thủ đô có phát triển hiện đại tới đâu nữa ( họ có lấn chiếm hồ xây nhà cao tầng không ạ? hihi).

    Anh không tranh thủ leo lên Vạn lý TT à? Chắc mùa này tuyết dày, họ đóng cửa?

    • hieuminh says:

      Vạn Lý Trường Thành để lần sau chứ. Viết hết thì lần sau lấy gì phục vụ “từ đầu đến chân – toptotoe” 🙂

  9. Dương PT says:

    Đính chính chút xíu anh HM nhe:

    Nguyễn Bỉnh Khiêm sinh năm 1491

    http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_B%E1%BB%89nh_Khi%C3%AAm
    thì tính đến anh là khoảng 15-25 đời thôi.

    Cụ tổ 20 đời của em,có ghi rõ trong gia phả, sinh khoảng 1360 (cuối đời Trần loạn lạc),
    có thể vì truyền thốnh muộn sinh con so với các gia tộc khác (mỗi đời cách nhau gần 30 năm).

    Tuy nhiên, sách giáo khoa lịch sử VN vẫn dạy 4000 năm lịch sử, thì 18 vị vua Hùng, tính
    ngược từ con rể An Dương Vương của vua Hùng cuối cùng (lúc bị Triệu Đà thôn tính,
    ngang với thời điểm Lưư Bang – Hạng Võ tranh nhau thiên hạ sau khi đế chế của Tần
    Thủy Hoàng tan rã) trải dài thời gian 1800 năm !!!

    Dân toán học ngứa ngáy mạn phép suy luận vài con tính thôi nhé. Còn các luận điểm
    về “nước bạn” của anh em đồng ý 100%.

    Cheers, Dương.

    • hieuminh says:

      Sửa thành 25 đời rồi (lỗi thằng đánh máy), càng gần ông NBK. Vào đọc email đi nhé. Vừa gửi đó.

  10. Kha says:

    “Bước theo dòng người trong vườn Thượng Uyển, qua những cung điện nguy nga, trầm mặc. Du khách như nghe được tiếng thét xé lòng của người thanh niên bị thiến, bước chân âm thầm của quan thái giám Nguyễn An trong hoàng cung rộng mênh mông, tiếng sang sảng của sứ thần Giang Văn Minh giữa điện Thái Hòa như còn đâu đó.”

    Cháu thích nhất đoạn này trong bài. Đọc đến đây, có cái gì đó vừa ngẹn ngào uất ức, vừa như hừng hực khí thế. Số phận đã đặt chúng ta cạnh một anh bạn lớn nhưng cũng là một đối phương lớn. Biết rằng “thêm bạn, bớt thù”, dân tộc ta hiền lành, yêu chuộng hòa bình nhưng những gì lịch sử để lại, thật khó quên.

    Cảm ơn chú vì bài viết này, nó thật sự rất đáng đọc.

  11. vedinh says:

    Anh Hiệu Minh viết khỏe ghê đó! Rất hay!

    Lâu lâu, cho anh em “cop” vài bài về blog nhé, mong anh đừng phiền!

    (Da Vàng Blog: http://vedinh.wordpress.com)

  12. Người quan sát says:

    Anh HM viết về Bắc Kinh, đoạn nói đến truyền thống và hiện đại, khá có lý. Tham khảo bài sau cũng thấy là sự thật.

    http://vietnamnet.vn/thegioi/201002/Trung-Quoc-cung-loay-hoay-quy-hoach-do-thi-892683/

  13. Lã Dùng says:

    Bên Mỹ và Châu Âu chả có cái điện “quang minh chính đại” nào hả Bác HM ?
    Vậy mà họ giành nhau từng lá phiếu bầu cử.

  14. Đàm Sơn Toại says:

    Chủ đề về Trung Quốc, về mối quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc luôn là mối quan tâm của nhiều người.

    Khi bắt đầu đọc entry này cháu đã chuẩn bị tâm lý “phang” cho bác vài câu 🙂 . Nhưng càng đọc thì càng nhận ra được ý đồ của người viết. Một mặt biết thêm thông tin về người láng giềng lợi hại, mặt khác thấy rằng nước Việt Nam của chúng ta luôn biết thể hiện bản lĩnh của mình trong bất kỳ hoàn cảnh nào cho dù đó là từng cá nhân hay cả dân tộc.

    Cảm ơn bác vì bài viết!

  15. Kichbu says:

    Kichbu tán đồng “Suy nghĩ về mối bang giao” của bác HM. Cám ơn bác đã nói hộ Kichbu những điều Kichbu nghĩ về quan hệ Việt – Trung.

  16. MotTramDo.com xin duoc tran trong dang bai nay cua ban len Tieu diem.

  17. Thu Nguyen says:

    Chao Hieu Minh nghe,

    Cam on HM ve bai viet nay. Chuyen rang minh co mot nguoi quen o HCMC song o Thu Duc tren mot con duong nho co ten la Giang van Minh. Nghi mai khong biet ong nay lam gi , vao thoi nao, hay la mot chien si cach mang.

    Nay doc bai cua HM moi biet la su that Viet nam. Mac dau minh van nho ro cau ” Tru dong chiet, Giao chi diet” va” Dang giang tu thuo huyet luu hong” nhung khong the nho la cau doi cua Su than Giang van Minh.

    Ngam di ngam lai dan An nam van oach nhi.

    Chuc HM va ca nha vui ve, hanh phuc. Lau lau nho viet chuyen hoc hanh cua 2 con cop con de cho 2 co cop con nha minh doc voi nha.

    Than,
    NDTHU

  18. E says:

    em muốn sang tàu học tiếng TQ 1 năm quá

  19. Truong Yen says:

    Cám ơn bác HM đã có bài rất hay và ý nghĩa về Bắc Kinh!

%d bloggers like this: