Tiến sỹ – Đột & Phá

Nhà khoa học. Ảnh: SKHCN Đà Nẵng.

Ảnh minh họa: SKHCN Đà Nẵng.

Nhà khoa học tầm cỡ như tiến sỹ phải biết tư duy đột phá. Nhưng sử dụng sai mục đích thì có khi họ trở thành chuyên “đột” và “phá”.

Phở, bún và tiến sỹ

Thời Blog HM công tác ở viện khoa học những năm 1980, dân “hàn lâm” nghèo rỉ tai câu chuyện tếu.

Một vị tiến sỹ không có xe đạp, chuyên đi bộ từ Thư viện quốc gia (Tràng Thi, Hà Nội) về khu tập thể Kim Liên, ngày hai lần. Anh không qua mắt mấy “bạn” cướp. Thấy có chiếc cặp rất nặng, chúng đoán có tiền.

Một buổi tối nhá nhem, tên cầm đầu ra chặn lại “Xin anh ít tiền đi ăn phở”. Nhà khoa học liền bỏ cặp kính 7 đi ốp ra và chất vấn “Phở là gì, anh hãy cho định nghĩa”. Mấy giang hồ biết là nhầm.

Lòng hảo hán bỗng nổi lên, một “bạn” bảo “Khổ thân, đây hẳn là nhà khoa học rồi, chả có gì ăn nên không biết phở là gì. Thôi, đãi hắn một bát cho biết mùi đời”. Nói rồi, chúng đưa anh vào quán bên đường.

Sau khi xì xụp hết cả nước và cái, ngài tiến sỹ vuốt mồ hôi trán và cười thỏa mãn “Phở ngon thật”. Cả bọn cười hô hố “Trời ơi, đây mới là bún thôi, bố ạ”.

Câu chuyện  nói lên, làm khoa học thật sự, tuy giỏi, nhưng nghèo, sống trên mây gió, cái gì cũng theo sách. Nhưng họ có tố chất không sợ…cướp.

Kể cho người bạn nghe, tôi bị cười vào mũi “Bịa hoàn toàn, bố ơi. Chuyện tiến sỹ đòi định nghĩa phở thì đúng, vì nhà khoa học có thói quen dựa vào sách. Nhưng ở Việt Nam lên tiến sỹ rồi, ai vào thư viện quốc gia đọc sách. Họ sẽ được cấp nhà cửa, chức tước, rồi bổng lộc. Luận án và sự nghiệp khoa học xếp xó. Vì thế, cả nước điên rồ vì bằng cấp”.

Chiến lược phát triển Hà nội

Mấy hôm nay báo chí rộ lên câu chuyện về Hà Nội vừa vạch chiến lược cán bộ, công chức khối chính quyền thành phố, trong đó quyết tâm đến 2020 có 100% cán bộ khối chính quyền diện Thành ủy quản lý có trình độ tiến sĩ.

Chuyên viên cao cấp của Sở Nội vụ Hà nội, Tiến sỹ Lê Anh Sắc (Ts Lê Ánh?) phát biểu “Đề xuất ra cái mới, có khả năng tư duy đột phá phải là những người có bằng tiến sĩ”, và coi đó là chiến lược giúp Hà Nội thành rồng bay lên.

Nhiều người bàn và phản đối chuyện này rồi. Học vị tiến sĩ dành cho ai muốn theo đuổi sự nghiệp nghiên cứu khoa học hay giảng dạy, nhưng không phải giấy thông hành để thăng tiến trên đường quan lộ.

Đại loại “quan trí” ở nhiều nơi công quyền chỉ có thế. Đừng trách ông Sắc hay kể cả những người ra quyết sách về tư nhân hóa giáo dục hay không được lái xe gắn máy nếu…ngực lép.

Thật ra, ông Lê Anh Sắc nói không sai. Chỉ có điều, tiến sỹ tây ta, mấy ai làm được cái “thật” mới. Rất nhiều luận án dựa trên “cái cũ” của thầy hướng dẫn tìm hộ, phát triển thêm chút, viết thành mấy trăm trang, đăng vài bài báo mang “tính quốc tế” và bảo vệ trước một hội đồng “nghị gật”.

Hồi tôi công tác bên Bulgaria có quen anh Thịnh làm bằng Phó Tiến sỹ về…ruồi Việt nam, được đám bạn gọi là “tiến sỹ ruồi”. Anh được bà giáo cho về Hà nội công tác, thăm vợ con và mang sang một va li…ruồi. Không may sang đến Sofia, ruồi Hà nội chết gần hết nên anh đã khóc vì mất “tài liệu”. Viết thế để bạn đọc tưởng tượng, luận văn tiến sỹ có khi rất chuyên sâu.  Anh Thịnh đọc blog này xin đừng giận  HM :).

Phải thừa nhận, có những luận văn nổi tiếng, được các tạp chí chuyên ngành đăng, nhiều người trích dẫn hay thành hẳn một hướng nghiên cứu mới trong khoa học. Nhưng không phải tất cả 16.000 tiến sỹ của Việt Nam (sắp có bia đá) làm được “cái mới” hay “đột phá”. Trong bối cảnh qua một đêm hàng loạt PTS thành TS hay tình trạng mua bán bằng cấp, PhD hay Dr. trên card visit phần nhiều không đáng tin và không thể lấy đó làm tiêu chí cho cán bộ nguồn.

Tiến sỹ giúp cho phát triển?

Câu trả lời là có. Càng nhiều càng tốt. Không có trí thức thì làm sao Thủ đô mở rộng trở nên xứng tầm thế giới với 9-10 triệu dân, kể cả người Mường. Độc giả đừng chê chiến lược phát triển trí thức của Tp Hà nội. Chỉ có điều dùng các tiến sỹ cho mục đích nào thôi.

Nếu hệ thống cấp thoát nước của thủ đô được thông qua bởi các tiến sỹ “thông cống”, chắc chắn không có chuyện, hơi mưa chút thành Hà “Lội”.

Hệ thống giao thông đô thị được thiết lập bởi một nhóm các nhà khoa học hiểu sâu sắc và dự đoán về lượng dân số, đường xá, mạng lưới xe bus, taxi, số lượng xe hơi, xe gắn máy thì thành phố không kẹt xe như bây giờ.

Việc xây dựng văn phòng, nhà ở và tỷ lệ không gian thiên nhiên được quyết định bởi các viện sỹ chuyên về môi trường thì Thăng Long không còn cảnh ô nhiễm, đất chật, người đông, sự phát triển đô thị đã vượt ra khỏi tầm kiểm soát.

Nếu dự án xây Tower Hà nội trên Hỏa Lò được tiến sỹ sử học hay văn hóa tham gia phản biện thì nhà tù lịch sử không bị cưa đôi. Di tích có một không hai bị “chém” bởi những vị quan ngồi nhầm chỗ.

Cụ Rùa ở Hồ Gươm cũng cần một giáo sư “rùa” trông coi hàng ngày mới mong giữ được hồn nước.

Còn vô vàn ví dụ khác cần cái đầu của nhà khoa học, kể cả việc xây bao nhiêu phòng giam để đảm bảo người trong tù tự cải tạo mình, không bị đầu gấu tử hình hay tra tấn hộ quản giáo. Họ có thể đưa ra dữ liệu thống kê rằng, nước mình ít tham nhũng, không cần xây phòng VIP trong trại giam.

Để giúp phát triển thủ đô hàng chục triệu dân, cần có những tiếp cận khoa học và không ai ngoài đội ngũ tiến sỹ, kỹ sư, nhà văn hóa, lịch sử….

Tuy nhiên, một thủ đô với 100% tiến sỹ để quản lý hành chính như làm chủ tịch quận, huyện hay giám đốc sở…, thì chưa thấy ở đâu trên thế giới này có kiểu pha phí chất xám “lạ” thế.

Thật ra, đó cũng là sự nhầm lẫn của xã hội ta nói chung về học vị, từ lãnh đạo cấp cao đến dân thường, trí thức nhầm, lớp trẻ nhầm, lớp già phân vân, trừ bọn trộm cướp biết rõ, nhà khoa học không biết…phở.

Đã bao nhiêu giáo sư, tiến sỹ đang nổi danh, được giao trọng trách nhà nước, để rồi khoa học bỏ bê trong khi quản lý nát như bùn. Thay vì tư duy đột phá như họ thường làm trong khoa học, các vị chỉ còn biết vùng vẫy trong mớ bòng bong của hệ thống quản lý mà không sách vở hay định nghĩa nào của nhân loại nói đến.

Nếu không may, cái đầu vĩ đại của nhà khoa học chuyển “mục đích sử dụng” cho những mưu mô thì dân ta sẽ chỉ thấy…“đột” và “phá”.

Hiệu Minh. 23-09-2009

Tham khảo:

Advertisements

16 Responses to Tiến sỹ – Đột & Phá

  1. Hoa Tranh says:

    Dung nhu chu noi, bao nhieu dieu thiet thuc va cap bach ngay truoc mat can cac vi ra tay ma khong ai nghi den, cho den khi khong cuu van duoc thi da qua muon. vi du dien hinh la bai chu da viet ve Van Mieu. Day cung la mot di tich lich su co mot khong hai o Hanoi, vay ma moi mua thi, moi nam Tet den, chung kien canh het tre con den nguoi lon treo len dau rua, lay giay va but chi to len bia de in nhung chu Nho ve, bao nhieu viec can lam de nang cao y thuc cua nguoi dan ma khong ai quan tam nhac nho.

    Chau nghi tiec lam. ai cung xoa, cung so vao bia da. Nhung kinh khung nhat la chau da nhin thay nhieu vet compa nguech ngoac khac ten minh tren bia da hoac la nhung cau nhu “Cau mong con thi do”, “cac cu phu ho cho con!”. Khong hieu Ban Quan ly Di tich hang ngay lam gi, tai sao khong lap camera va quay chang day xung quanh khong cho nguoi dan lam nhung viec thieu van hoa nhu vay, e rang sau nay Hieu va Minh cua chu ve tham Van Mieu se khong con co the tim thay ten cac vi tien sy, co khi lai chi thay toan ” i love you”. 😦

  2. Me Viet Nam says:

    Hôm qua ngó qua VTV3 có Chung kết cuộc thi Hoa hậu Quý bà Đẹp và Thành đạt Việt Nam 2009 mà tức cười.
    Thành viên ban giám khảo có bà gì đó: Thạc sỹ, Hoa hậu (năm 1990 thì phải)
    Rồi sau vài tiếng, ngó lại thấy đến phần trao giải, giới thiệu Tiến sỹ, Hoa Hậu Đoàn Kim Hồng lên trao giải.

    Ối giời, VN dạo này sang ghê. Có Thạc Sỹ, Tiến sỹ Hoa hậu rồi…

  3. phuocbeo says:

    Hay! Mình chôm bài này nhé!

  4. trantuan says:

    Hình như Bác Hiệu Minh đặt nhầm hai mục “Đọc nhiều nhất” và “Mới đăng báo” thì phải?

    Blog HM: Cảm ơn bác đã lưu ý. Gọi là “Mới đăng báo” là cho mục những bài trên blog được báo chính thức đăng. Mục đọc nhiều nhất do WordPress tự động lọc ra những bài nhiều hit nhất trong ngày, khoảng 8 tiếng một lần.

  5. Nguyễn Việt Nam says:

    Phản hồi của một độc giả bên Úc châu về bài viết của tác giả Nguyễn Văn Tuấn. Anh nhờ Blog HM đăng hộ và cũng thấy thú vị nên Blog HM ké tầu vũ trụ của anh Tuấn.
    ==========================

    Bác Hiệu Minh ơ! Cháu có cái comment về bài viết của tác giả Nguyễn Văn Tuấn mà không biết cách nào gửi được vì nó (cái cửa sổ) chỉ cho phép gửi tối đa 300 ký tự! Cháu cũng không tìm thấy chỗ nào để attach file (có thể trình tin học của cháu kém). Vậy nên, cháu nhờ bác chuyển giúp cho tác giả Nguyễn Văn Tuấn cái comment này!
    Cháu xin lỗi vì đã làm phiền bác!
    Cháu chân thành cảm ơn!
    Nguyễn Việt Nam

    “Kính chào Nguyễn Văn Tuấn!

    Chắc anh không thấy phật ý khi tôi không đặt trước tên của anh bất cứ một chức danh hay đại từ nhân xưng nào.

    Tôi có một chút suy nghĩ về bài viết “Những ngộ nhận về học vị tiến sĩ”.

    Trước hết, tôi rất cảm ơn anh vì nhờ bài viết mà tôi có được sự củng cố nhận thức về học vị Tiến sỹ, cũng như con đường để có được cái học vị ấy; đặc biệt quan trọng hơn là sau khi có bằng tiến sỹ rồi thì tôi sẽ phải làm gì tiếp!
    Sau đó, tôi rất tâm đắc với bẩy ngộ nhận về tiến sỹ mà anh đưa ra. Quả thật khi đọc từng ngộ nhận đó, có những lúc tôi như bị xói vào chính tâm can của mình. May mà đối tượng anh đề cập là các bác làm công tác quản lý, còn tôi thì làm công tác nghiên cứu và giảng dạy. Cho nên, những gì trong suy nghĩ của tôi cũng không phải là điều tồi tệ! Tuy nhiên, anh cũng lưu ý một điều: dân trí nhà mình còn chưa đủ cao để có thể thông minh, sáng suốt như anh để mà nhìn rõ “chân tơ, kẽ tóc” của mấy bác tiến sỹ kia, nên họ vẫn sùng bái người có bằng tiến sỹ lắm!

    Cuối cùng, khi anh đưa ra mấy ví dụ về tên đề tài luận án tiến sỹ trong nước để mọi người cùng “mỉm cười”! Tôi thì không mỉm cười được vì tôi phải suy nghĩ nghiêm túc về những tên đề tài đó! Không biết là anh có phóng tay mà đưa ra mấy tên đó không, chứ hai đề tài về “nhận thức” thì tôi lại thấy nó có ý nghĩa rất lớn! Nếu nghiên cứu một cách đúng bài bản thì có rất nhiều nội dung để nói về từ “nhận thức”.
    Nếu anh chỉ nói về cách làm tiến sỹ ở Việt Nam thì tôi không bàn. Nhưng khi anh nêu tên các đề tài thì nó không đủ sức thuyết phục để minh chứng cho kết luận về một cái gọi là “lem nhem”. Tôi thừa nhận là trong nước đào tạo lem nhem, nhưng tôi cũng không ủng hộ cái bằng chứng có chút lem nhem của anh.
    Quay trở lại các đề tài về “nhận thức”. Nếu là tôi, tôi sẽ phát triển đề tài theo hướng sau:
    Theo tiếng Anh, nhận thức được dịch là perception. Trong lý thuyết của Everett M.Rogers (2003) về “diffusion of innovations” thì perception có ý nghĩ vô cùng quan trọng. Với mỗi ý niệm mới (trong tiếng Anh là innovation) thì nó có năm đặc điểm căn bản là: những lợi thế liên quan (relative advantages), tính phức tạp (complexity), tính tương thích-phù hợp (compatibility), tính có khả năng áp dụng thử (trialability) và tính có khả năng trực quan và mách bảo (observability). Từ năm đặc điểm này mà một perception (nhận thức) có thể được hình thành. Từ nhận thức đó, người ta sẽ có một thái độ (attitude) về cái ý niệm mới đó. Cuối cùng là hành động.

    Trong nghiên cứu về nhận thức thì đương nhiên phải xác định các đối tượng (stakeholders) là ai? Họ nhận thức về cái gì (innovation)? Hai đề tài về nhận thức mà anh Tuấn đề cập thì đối tượng là công chức hành chính và thanh niên nông thôn. Họ nhận thức về việc “sắp xếp lại bộ máy của cơ quan chuyên môn trược thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, thành phố” và “ chất lượng cuộc sống gia đình hiện nay”. Hai ý tưởng này có mới không? Tức nó có là hai innovation hay không? Theo ngu ý của tôi, một sự thay đổi so với những cái đã và đang có thì ở một góc độ nào đó được xem là mới. Sắp xếp lại cơ quan chuyên môn hay khi xã hội đang thay đổi (đề tài thứ hai) thì cuộc sống gia đình có những giá trị mới, những điều đó có cần nghiên cứu về thái độ và dự báo phản ứng của họ hay không?

    Vì vậy, hai đề tài này, nhất là đề tài thứ hai, có những đóng góp (contributions) cho việc quản lý hành chính và quản lý xã hội.

    Hai đề tài có thể vận dụng một lý thuyết của Rogers (2003) đã được tác giả phát triển từ những năm 1950s của thế kỷ trước trên hầu hết các khía cạnh của kinh tế – xã hội.
    Phương pháp nghiên cứu có thể bao gồm cả định tính (qualitative) và định lượng (quantitative) thông qua việc phỏng vấn trực tiếp (interview), sử dụng phiếu điều tra (questionnaire). Việc xử lý dữ liệu (data) cũng có thể áp dụng các phần mềm cơ bản như SPSS, ANOVA.

    Kết quả nghiên cứu của hai đề tài này theo tôi là rất có ý nghĩa trong phạm vi quốc gia. Còn đối với người được cấp bằng tiến sỹ, không những họ có kỹ năng nghiên cứu mà còn có kiến thức chuyên sâu về quản lý hành chính hoặc về các giá trị gia đình trong xã hội Việt Nam, bên cạnh đó họ còn có khả năng vận dụng lý thuyết của ông Rogers (2003) kia cho nhiều lĩnh vực khác trong xã hội.

    Kết luận của tôi ở đây là: Anh Tuấn không nên dùng tất cả những tên đề tài đã được nêu ra để minh họa cho cái sự “lèm nhèm” trong đào tạo tiến sỹ ở trong nước.

    Đó là chút mọn ý rất chân thành của tôi mong nhận được sự góp ý của anh và bạn đọc khác.

    Tôi xin chân thành cảm ơn!
    Nguyễn Việt Nam

    Note: Xin xem thêm lý thuyết về “Diffusion of innovations” (Rogers, 2003)

    Rogers, E. M. (2003). Diffusion of innovations (5th ed.). New York ; London: Free Press.

  6. Trảo Nha says:

    Trước đây có “bài toán Hà nội”, nhưng không rõ nguồn gốc tại sao lại là Hà nội. Nhưng nay “Đột phá tư duy Hà nội” thì có nguồn gốc. Nếu ngày xưa bắt Newton là thị trưởng London thì ngày nay ta có thành phố London nhà nào cũng có cửa với 2 lỗ cho chó và mèo mất. Bây giờ gặp ai vẻ hâm hâm thì có thể bảo: Anh chàng này có “đột phá tư duy Hà nội”, hehe

    Blog HM: Bài toán Hà nội thì không có, nhưng có bài toán Tháp Hà nội. Nó không liên quan gì đến tháp Rùa. Bạn có thể tham khảo Tháp Hà nội trên Wiki hoặc ở đây

  7. robert says:

    bai hay, xin dem ve nha nhe.

  8. Tuan Nguyen says:

    Nghe nói ngày xưa BS Nguyễn Khắc Viện nói rằng nếu có dắt một con bò qua Đông Âu khi trở về nó cũng trở thành Phó Tiến Sỹ đúng không bác?

    Blog HM: Chính xác. Nhưng ai lại gửi comment thế này. Blog HM từng bên Bulgaria, xứ hoa hồng này cũng ở Đông Âu đó :).

  9. dangminhlien says:

    Bài thú vị !!!
    Quan trọng là cái cơ chế ở ta nó hỏng cho nên mọi khái niệm – chức năng tiên tiến của thế giới áp vào nó đều bị biến hóa méo mó theo cái vị lợi của những ai sử dụng khái niệm đó – trong đó có chức danh TS ( ở ta dân gian gọi là thiến sót) – TS ở ta – Nay – số đông tới 90% chỉ để ngồi ghế giải ngân bao cấp hay tiền tài trợ và lên xe cười khề khề xoa bàn tay béo múp mãn nguyện như quan phụ mẫu xưa…Và cao hứng lên : gọi mấy em xinh…Lại đây…anh thương… khì khì…

  10. Câu chuyện Tiến sỹ và phở còn thiếu : Sau khi ăn hết bát phở ông thở dài và nói : Chà! Từ khi tôi được làm tiến sỹ, giờ tôi mới được biết đến Phở!Mấy thằng lưu manh trố mắt :Tiến sỹ là gì….??? Hở ông?

  11. […] Tiến sỹ – Đột & Phá: (Blog Hiệu Minh) Vẫn chỉ là biết rồi khổ lắm nói mãi, chuyện “mua”, hay “học bồi dưỡng” lấy cái bằng để củng cố cái ghế đã quá phổ biến, giờ các bác đề xuất để hợp lý hóa tiền” mua”, “học” thôi, chứ không biết thanh toán vào đâu ! […]

  12. ngoc phan says:

    Nếu hệ thống cấp thoát nước của thủ đô được thông qua bởi các tiến sỹ “thông cống”, chắc chắn không có chuyện, hơi mưa chút thành Hà “Lội”.

    Hi bai hay anh ah

  13. Flan says:

    Đã bao nhiêu giáo sư, tiến sỹ đang nổi danh, được giao trọng trách nhà nước, để rồi khoa học bỏ bê trong khi quản lý nát như bùn. Thay vì tư duy đột phá như họ thường làm trong khoa học, các vị chỉ còn biết vùng vẫy trong mớ bòng bong của hệ thống quản lý mà không sách vở hay định nghĩa nào của nhân loại nói đến.

    Nếu không may, cái đầu vĩ đại của nhà khoa học chuyển “mục đích sử dụng” cho những mưu mô thì dân ta sẽ chỉ thấy…“đột” và “phá”.
    ——–
    Bác nhận xét đúng, nhưng mạnh bạo quá. hihihi

  14. Flan says:

    Hehehe, đoạn bác viết về vị TS không biết phở là gì vừa buồn cười vừa thấy thương . Nhưng có lẽ là TS của thời xa vắng rồi bác ạ. Bây giờ, đa phần người ta kiếm một chân TS như là ” giấy thông hành để thăng tiến trên đường quan lộ”. Khi đã lên tới ghế họ cần thì cái dạ dày của họ khỏe lắm. Có thể tiêu thụ được đủ thứ, bởi vậy họ có thể ăn đủ thứ …không phải chỉ phở đâu bác HM ạ.

  15. gpsvn says:

    Quả là chỉ đột và phá. Quá hay.

  16. cuongnguyen says:

    các ông cán bộ càng ăn nói huênh hoang càng lòi ra cái dốt và chứng tỏ hàm tiến sĩ của cán bộ LÊ ANH SẮC được mua ở chợ trời rùi!!!hihihihii

%d bloggers like this: