Mèo, Chuột và ngoại ngữ

Mèo Chuột. Ảnh: Worth100.

Mèo Chuột. Ảnh: Worth100.

Có câu chuyện ngụ ngôn kể về lũ chuột biết mèo đang rình nên cứ nằm im không chịu ra khỏi hang. Mèo nghĩ ra kế, rướn cổ rồi sủa: “Gâu…gâu”. Cho rằng mèo đã bị chó đuổi đi nên lũ chuột kéo ra kiếm ăn. Mèo lập tức vồ lấy một chú. Vừa ăn, mèo vừa gật gù tâm đắc: “Biết ngoại ngữ có hơn”!

Xứ người: Chính khách và ngoại ngữ

Câu chuyện ngụ ngôn trên hóa ra có nhiều trong đời thực. Trong thế chiến 2, nhiều người lính Nga bị bắt làm tù binh đã thoát lưỡi hái tử thần vì họ biết tiếng Đức. Thời nay, các chính khách thạo vài thứ tiếng, đôi khi có những cú “vồ” ngoạn mục.

Hai năm trước đây (7-8-2007), Thủ tướng Australia, John Howard, vừa kết thúc diễn văn chào mừng ông Hồ Cẩm Đào trong một bữa tiệc chiêu đãi nhân hội nghị APEC thì ông Kevin Rudd đứng lên chào bằng tiếng Trung, không phải một câu mà phát biểu mấy phút liền. Khi đó ông Rudd thuộc Đảng Lao động đang tranh cử với Đảng Tự do Australia của đương kim Thủ tướng Howard.

Một chính khách trẻ trung, mắt xanh mũi lõ, nói tiếng Trung Quốc lầu lầu, mới nghe cứ tưởng giọng của Giang Trạch Dân, đã gây ấn tượng rất mạnh cho tất cả khách đến dự. Thấy mông mình đang nóng trên ghế, John Howard hiểu đảng của mình dễ mất chiếc ghế Thủ tướng chỉ vì đối phương biết “nỉ hảo”(!)

Thủ tướng Australia. Ảnh: Reuters
Thủ tướng Australia. Ảnh: Reuters

Đương nhiên, không phải do thạo ngoại ngữ mà Kevin Rudd đã thắng cử sau đó 4 tháng khi ông đúng 50 tuổi, nhưng riêng việc biết tiếng Trung- ngôn ngữ của một nước đông dân nhất thế giới, và rất khó học với người phương tây đã giúp ông Rudd nhiều lợi thế, nhất là trong mắt các cử tri có học vấn.

Và đương nhiên, một nguyên thủ nói tiếng nước ngoài “như gió”, hẳn nền giáo dục đất nước ấy nói chung, việc dạy và học ngoại ngữ nói riêng trong nhà trường cũng không thể dở.

Ngoại ngữ: An ninh và sự phát triển của quốc gia

Một thời Anh, Pháp, Mỹ làm mưa gió trên thế giới nên nhiều người phải học thêm những ngoại ngữ này. Khối Đông Âu và cả Việt Nam ta khi theo Liên Xô thì phải biết tiếng Nga. Xứ Mặt trời mọc giỏi, mình cũng nên học tiếng Nhật.

Ngày nay Trung Quốc đang trở thành cường quốc, đang gia tăng sức mạnh trong khu vực và trên thế giới. Chính khách nào hiểu văn hóa, lịch sử Trung Hoa và nếu biết tiếng Trung sẽ giúp xử lý những bất đồng dễ dàng hơn, đôi khi đạt được thế thượng phong trong ngoại giao.

Vụ việc gần đây liên quan đến công ty Rio-Tinto thuộc Australia bị phía Trung Quốc cáo buộc vài nhân viên cao cấp Australia làm “gián điệp”. Lý do đứng sau vụ việc này dường như do công ty Rio-Tinto đã hủy bỏ hợp đồng 19,5 tỷ đô la với công ty khai khoáng Chinalco làm người Trung Quốc không hài lòng.

Do thông thạo tiếng Trung, ông Kevin Rudd dùng lời lẽ nhẹ nhàng “kiểu Hoa” nhưng động thái dứt khoát “kiểu Tây” rằng, việc bắt giữ như thế sẽ làm tổn hại đến kinh tế và hậu quả khôn lường. Các nước tới Trung Hoa lục địa làm ăn lại dễ dàng bị buộc tội theo chỉ đạo của nhà nước. Ai còn dám hợp tác với chính thể như thế?

Không biết do sợ Rudd “nghe” được tiếng Trung hay ông hiểu văn hóa dọa dẫm có từ ngàn đời của họ mà phía Trung Quốc đã có lúc thay đổi tội danh từ “gián điệp” sang “hối lộ”, dù mấy hôm nay họ tăng cường các cáo buộc tình báo. Đối đầu với một Thủ tướng thạo tiếng Trung không phải dễ.

Mới đây, anh David Dollar, Giám đốc Quốc gia của World Bank tại Bắc Kinh đã được Bộ Ngân khố Mỹ mời về làm đặc trách với Trung Quốc.  Lý do đơn giản, David “phang” tiếng Tầu như gió.

Tổng thống Nga Putin thông thạo tiếng Đức, tiếng Anh, cũng làm cho các chính khách phương Tây nể trọng và phải đề phòng ông cựu KGB này. Để đối xử “ra môn ra khoai” với nước Nga, Tổng thống Bush không ngần ngại chọn nữ Ngoại trưởng Condi Rice từng du học ở Nga. Mỗi lần bà viếng thăm Moscow đều làm các anh Ivan bối rối vì Condi sắc sảo và yêu kiều nghe được cả tiếng lóng của đám ngư ông “kak vada – vada do kolana”.  Kak riba- Riba do khuja- nước tới đâu, nước tới đầu gối. Cá thế nào- cá như đất (nguyên văn: Cá nhiều tới chim…)

Mới đây, mấy tỉnh Trung Quốc gần biên giới Việt Nam đã lệnh cho các quan chức địa phương học ngoại ngữ. Mỗi cán bộ phải biết khoảng 100 từ tiếng Việt. Chúng ta biết rằng, với vốn 300 từ có thể nghe hầu hết các đối thoại hàng ngày, nên khi đã biết 100 từ thì việc học thêm vài trăm từ nữa chỉ còn là vấn đề thời gian. Còn chúng ta thì sao?

…Xứ ta: Cải cách GD và chiến lược ngoại ngữ

Ở nước ta, hiếm vị nguyên thủ nào như Cụ Hồ. Cụ biết tiếng Trung như tiếng mẹ đẻ, làm thơ bằng tiếng Hán, hiểu sâu sắc nền văn hóa đặc sắc quốc gia này. Vì thế, chuyện đối nhân xử thế với người hàng xóm phương Bắc tương đối thuận buồm xuôi gió. Trong suốt thời gian mặn nồng, hai quốc gia đã từng sống theo đúng nghĩa “Việt Nam Trung Hoa, núi liền núi, sông liền sông, chung một biển Đông mối tình hữu nghị”.

Nhưng tiếng Trung trong các trường học, tiếc thay vị thế lại “nhẹ tênh”. Những năm 60, các thế hệ sinh viên chỉ thiên về học tiếng Nga, sau này là tiếng Anh hoặc tiếng Pháp, rất ít người để ý học tiếng Trung. Rồi những năm sau xảy ra chiến tranh biên giới, có lẽ do ý thức hệ, do cái nhìn “lệch lạc” của ngành GD, tiếng Trung hầu như biến khỏi các trường học. Các khoa tiếng Trung lèo tèo, rất ít sinh viên theo học.

Những năm gần đây, ngành GD bắt đầu nói đến chiến lược dạy và học ngoại ngữ. Các kỳ thi, học sinh đều bắt buộc phải thi ngoại ngữ (hệ 3 năm hoặc 7 năm), trừ một số ít vùng thi môn thay thế. Thế nhưng, chất lượng dạy và học ngoại ngữ, trong đó có tiếng Trung không mấy khả quan.

Trong 85 triệu người chúng ta, ai là người hàng ngày mở internet và vào đọc website tiếng Trung? Hay tất cả bắt đầu là BBC tiếng Việt, VietnamNet, Tuổi Trẻ, giỏi hơn thì sang các trang tiếng Anh CNN hay Washington Post.

Mới có chuyện một website do Việt Nam quản lý nhưng lại được Trung Quốc giới thiệu về Biển Đông “của họ”, lưu trên server mấy tháng mới có người phát hiện ra. Kết quả dân Việt Nam ta không “nghe” được họ phát thanh những gì. Khi phát hiện biển Đông là cái lưỡi bò hay chân gà đã quá muộn. Biển không còn hữu nghị, sông núi vẫn liền, nhưng lòng người đã đổ vỡ.

Thêm một ngoại ngữ là có cơ may hiểu thêm một nền văn hóa, “sống” thêm một cuộc đời. Còn “bài trừ” ngoại ngữ, coi là văn hóa “ngoại lai”, là kẻ thù nên không thèm học tiếng của họ như quan niệm trong quá khứ, phải chăng đó là một sai lầm lớn, một cách nhìn thiển cận? Trong thế giới này, thông thạo ngoại ngữ cũng làm cho “phông” văn hóa của chính khách được nâng lên, hẳn sẽ giúp nhiều cho sự thay đổi mối bang giao.

Ngành GD đang hướng tới cải cách giáo dục. Đừng quên việc dạy và học ngoại ngữ, trong đó có tiếng Trung có tầm quan trọng đặc biệt. Muốn làm bạn và hợp tác công bằng với ai, phải hiểu người ta, bắt đầu từ việc hiểu và nắm được ngôn ngữ của họ.

Hiểu trực tiếp người ta nói gì qua những ngôn từ ngoại giao ẩn ý chắc hành xử dễ hơn là phải đợi phiên dịch bận ra nhà vệ sinh. Quan hệ bền vững nhất vẫn là quan hệ dựa trên sự hiểu biết lẫn nhau. Nhưng để đạt được điều đó thì chính khách phải biết đọc và nghe bài phát biểu gốc. Đó mới là thách thức lớn của người lãnh đạo những nước nhỏ thời nay. Nếu một vị nguyên thủ  biết làm thơ tiếng Hán, đọc diễn văn tiếng Anh và phát biểu bằng tiếng mẹ đẻ không cần…phao, hẳn vị thế quốc gia đó sẽ khác nhiều.

An ninh và phát triển quốc gia trong tâm thế hội nhập, xét cho cùng còn là chuyện GD có tầm nhìn xa, có chiến lược hợp thời không.

Chuyện vui con mèo khôn ranh học “ngoại ngữ gâu gâu” để vồ chuột, cũng đáng để con người ta, để ngành GD suy ngẫm.

Xem video Kevin Rudd nói tiếng Tầu

Advertisements

10 Responses to Mèo, Chuột và ngoại ngữ

  1. […] Mèo, chuột và ngoại ngữ Rate this: Share this:TwitterLike this:LikeBe the first to like this post. […]

  2. […] Mèo, Chuột và ngoại ngữ […]

  3. leminhs says:

    “..Trung Quốc cáo buộc vài nhân viên cao cấp Australia làm “gián điệp”..’

    Xin cập nhật chút: bây giờ TQ gọi mức án là “vi phạm nội quy bảo mật của TQ và đút lót’ báo Sydney nói như vậy có giảm chút ít, không còn là tội “gián điệp”.

    Mời bác HM và bạn đọc sang bên này xem thêm chút tin vỉa hè đồn đại đấu đá nội bộ liên quan đến Rio Tinto

    http://leminhs.wordpress.com

    Trân trọng

  4. dangminhlien says:

    Phổ thông cấp 3, tôi cũng học Trung văn đạt khá > giỏi. Nhưng rồi quên vì thời cuộc. Sau đó đi Nga nắm vứng Nga ngữ đến cả tiếng lóng. Liên xô sụp, ít dùng tiếng Nga nhưng may quên rất ít vì học khá kỹ. Sang đổi mới : Học Anh ngữ đủ dùng cho chuyên môn và đời thường.

    Nghe nói : Ngày xưa có câu chuyện cụ Phan Bội Châu và phái đoàn Đông du khi được phía Nhật tiếp đón, 1 đại biểu Nhật hỏi: quí vị có ai thạo tiếng Pháp. Cả đoàn nhìn nhau và nói: không có ai! Người Nhật bảo : thế thì làm sao các ông đánh đuổi Pháp được khi không biết tiếng Pháp!

    Ngoại ngữ thì đúng là lợi mọi mặt rồi. Nhưng thời thế nó làm cho như thế . Chứ dân ta, số đông cũng là ham học lắm!!!

    Chúc bác HM khỏe nhá!!!

  5. LM82 says:

    Em nghĩ người Việt mình đa phần còn kém tiếng nước ngoài có nguyên nhân: nước mình chưa coi trọng việc học và sử dụng nó.

    Như ở nhiều nước ĐNA: tiếng Anh là ngôn ngữ được dùng trong trường học, công sở, đặc biệt trong khoa học…

    Tiếng Anh như một ngôn ngữ bên cạnh tiếng mẹ đẻ. Việc dạy-học tiếng nước ngoài ở mình cũng còn rất lạc hậu,nên các tiết học rất buồn tẻ và học sinh chán không muốn học.

    Cháu em sau 12 năm học PT và cả đi học thêm nữa, tiếng Anh cũng chỉ để thi tốt nghiệp, còn không sử dụng trong đời thường được.

    Khi cháu vào học tiếng Anh tại trường ĐH RMIT Hà nội, buổi đầu cháu cũng bị “choáng” với các thầy cô toàn người nước ngoài và cách học mới, hiện đại và sinh động. Thế nhưng chỉ sau 2 kỳ (1kỳ-3tháng), cháu đã đủ trình độ TA để theo học chương trình đại học thương mại và sau gần 3 năm nữa cháu đã hoàn thành CT với việc sử dụng thành thạo tiếng Anh. Mặc dầu CT học tại trường là tương đối nặng và phải nỗ lực,chăm chỉ, nhưng em nhận thấy cháu rất hạnh phúc khi đến trường.

  6. Small says:

    Học tiếng Trung khó nhất là viết :). Thời còn sv, tiếng Trung là ngoại ngữ 2 nhưng sau đó ko sử dụng nên quên hết rồi, huhu.
    Chú đi nhiều nước như thế, chắc chú biết nhiều ngoại ngữ lắm. Cách học ngoại ngữ nhanh nhất là vừa học vừa thực hành mà. Học mà ko có cơ hội thực hành cũng khó giỏi lắm.

  7. Nhat Dinh says:

    Em đúng là cái hậu quả mà bác Minh nói tới đấy ạ. Ba năm phổ thông học tiếng Trung, thi học sinh giỏi đàng hoàng. Rồi 1 năm tiếng Nga trong nước, 5 năm Liên Xô. Thế là tiếng Nga vào tiếng Trung ra. Về thăm trường cũ thì thầy giáo dậy tiếng Trung đã tự tử sau sự kiện 1979. Cũng may sau này trình cao hơn nên học tiếng Anh vào mà tiếng Nga cũng không ra nữa :).

    Hôm Chủ nhật dẫn một giáo sư Mỹ gốc Trung đi Văn Miếu mà ngượng hết cả người, tiếng Trung em chỉ còn đủ để chào hỏi và đọc vài chữ trong khi bà này nhìn bia đọc vanh vách!

    Học ngoại ngữ ngoài việc “bắt nọn” đối tác như kiểu “Ryba do khuja” thì còn là cơ hội để cho tư duy phát triển theo hướng trên đời này có nhiều cách trình bày và giải quyết vấn đề, không chỉ có một cách duy nhất đúng.

    Blog HM: Anh có gốc rồi, chỉ cần học thêm chút là sẽ bắt kịp người Trung Hoa thôi. Học để tự học mà. Chúc anh thành công.

  8. ngan says:

    Mình đã học tiếng Hoa từ năm 3 tuổi roài…mình thích thứ tiếng này nhất đó, thứ nhất nó là ngôn ngữ mẹ đẻ của mình, thứ hai mình thấy tiếng này dễ học , dễ hiểu hơn tiếng Anh, tiếng Anh rắc rối quá à….tiếng Hoa dễ hiểu hơn nhiều..

  9. leminhs says:

    Nói chuyện biết tiếng Tàu thì tôi được biết trong bộ ngoại giao và nhiều cơ quan chức năng của VN từ những năm 70s và 80s và đặc biệt từ 1991 đến nay đã xuất hiện có rất nhiều chuyên viên rất giỏi thứ tiếng này. Vấn đề là họ được trọng dụng và chỉ đạo để phát ngôn cái gì và đến đâu?

    Có người hình như chỉ mở miệng khi đã về hưu thôi.

    Ở Úc, trước ông Rudd khá lâu là ông Gough Whitlam – thủ tướng thời 1972. Ông này có một trợ lý khá thân cận, nói tiếng Phổ thông, và là một chuyên gia về Trung Quốc.

%d bloggers like this: