Học để biết…tự học

Bài luận và chữ gà bới của HM "con"
Bài luận của HM con

Bạn biết không, bài hát yêu thích nhất thuở học trò của tôi là bài “Tan trường, tan trường…”. Một phần vì bài hát hay nhưng cũng vì tôi ghét đến trường nên mới xuyên tạc khi hát liên khúc “Tầu bay Mỹ đến đây, chú bắn cho… Tan trường, tan trường…”

Chuyện học bên ta: Biết rồi…khổ lắm, nói mãi

Báo chí nói quá nhiều đến cải cách giáo dục, kêu gọi từ ý kiến của người dân đến trí thức. Sốt ruột quá nên thấy cái tít “Đến lúc giáo dục phải đổi thay tận gốc”, ông Trần Hữu Dũng ở  tận Ohio (Mỹ) đã thốt lên “Câu này đã nghe vài chục năm rồi và chắc còn sẽ nghe vài chục năm nữa!”.

Nói chuyện với một số bạn trong ngành giáo dục sẽ thấy, viết về cải cách dễ, nói dễ, bàn tới bàn lui dễ, ra nghị quyết dễ, nhưng làm…khó. Người viết bài này từng làm “giáo sư” một thời gian ở Đại học Thăng long nên cũng hiểu tại sao.

Đứng trước bảng đen, bụi phấn bay mù, học sinh ngủ gật gù, thầy nói khản cả giọng, trời nóng hầm hập, điện đóm phập phù thì chỉ muốn lật giáo án cho nhanh. Mỗi tiết 60 phút thì bớt đi 10 phút hay gộp hai tiết liền để còn chạy sô. Thầy trò nào chả mong trống trường.

Hỏi các em có muốn nghỉ sớm không, 100% học sinh giơ tay và hò reo, kể cả khi nghe thầy, cô ốm…Học sinh trốn học là vì đến trường chán quá, lại cái ông thầy, “lão” rồi mà chưa vợ, nên hâm hâm, toàn bắt chẹt học trò, ngồi khoanh tay để trên bàn hay cấm cãi.

Thầy “cáo cụ” ra bài tập và bắt các em lên bảng để câu giờ. Học trò cũng khôn chán, chúng cử một đứa giỏi làm vèo vài phút là xong. Thế là thầy chịu, đành nói tiếp để chúng còn…ngủ.

Tại sao thế? Vì cách dạy và học của chúng ta là thầy nói, thầy đọc, trò nghe, trò ghi, trò học thuộc lòng, trò thi lấy điểm và khi ra đời…trò quên. Chuyện này ai cũng biết rồi…khổ lắm, nói mãi. Năm này qua năm khác, người đòi cải cách cứ việc kêu gào, người đứng trên bục giảng và sỹ tử ngồi nghe vẫn như xưa.

Sự học bên Tây: Vui như tết

Tôi có anh bạn có con học ở Mỹ. Anh bạn email kể về “sự học”, mới nghe tôi thấy cũng chướng vì nghĩ anh ta khoe khoang dị hợm. Nhưng vài cái mail tôi thấy hay hay nên chép lại cho độc giả tham khảo.

Trường học ngay gần nhà nên anh muốn cho “thằng cu” vào đó cho tiện lại thuộc “xã” bên. Lúc xin chuyển trường trái tuyến chỉ mong như ở Việt Nam, làm cái phong bì cho cô hiệu trưởng thế là xong.

Nhưng bên Mỹ thì trời ơi, bao nhiêu thủ tục giấy tờ, hối lộ thì đi tù. Trái tuyến xe bus không đón đưa mà mình lại không đút lót được tài xế. Những lúc ấy thấy cho trẻ đi học ở Việt Nam sướng thế (!)

"Siêu nhân" HM con

"Siêu nhân" con

Lúc con anh vào học rồi mới ngã ngửa, bên đây không có sách giáo khoa. Thầy cô tự nghĩ ra giáo án của mình. Mỗi hôm vài tờ photocopy trong cặp bọn trẻ. Làm toán thì như vẽ hươu vẽ vượn, trong khi môn vẽ thì tha hồ sáng tạo. Hai thằng con nhà anh chỉ biết đến siêu nhân, tầu thủy, máy bay nên vở chằng chịt toàn cảnh đánh nhau kiếm súng, máu đỏ lòm. Thế mà cô toàn cho điểm good (tốt).

Anh bạn tôi đau khổ nhất là mỗi tuần có một bài văn luận cho thằng cu lớp 2. Có bài ra như sau “Nếu được làm hiệu trưởng một ngày thì em sẽ làm gì?” hay “Thức dậy buổi sáng thấy mình bé như cái kẹo thì em sẽ thế nào?”. Thằng bé chịu, hỏi ông bố.

Bố nó đã làm hiệu trưởng bao giờ đâu nhưng cũng bịa, sáng thứ hai thì đến phải chào mọi người, xem công văn (Mỹ làm gi có công văn) và đi vòng quanh trường xem có trộm cắp gì không (trộm cắp Mỹ không tới trường, ăn gì ở đó). Thằng con cứ thế chép vào vở theo kiểu câu cú nó nghĩ ra.

Bài “cái kẹo” thì ông bố hỏi vặn thằng con, bé như cái kẹo thì cái giầy của con như thế nào, ăn sáng mất nhiều không. Ông tướng con gật gù và thán phục lắm. Đoạn sau nó tự nghĩ ra và viết vào vở.

Không ngờ đến lớp cô giáo cho điểm cao nhất vì có trình độ…sáng tác. Chả hiểu ở lớp có nhiều học sinh được điểm cao như thế không. Có lẽ điểm này là chấm cho lão bố chứ không phải thằng con.

Bé tý mà học sinh, đứa nào cũng có một cuốn vở ghi những cuốn sách truyện đã đọc trong tuần. Mỗi tối phải đọc 15-20 phút truyện rồi mới lơ mơ, ngáp và “Good night, dad”.

Mãi sau bạn tôi đi họp phụ huynh, cô giáo mới bật mí là những bài kiểu đó cần có gia đình tham gia và cũng là cách kiểm tra xem ở nhà bố mẹ có quan tâm đến học hành của trẻ. Cô dạy ở lớp, bố mẹ cùng con học ở nhà và đó chính là gia đình và nhà trường cùng tham gia vào giáo dục, xây dựng nhân cách cho đứa trẻ, dạy chúng tự tư duy, tìm tòi và sáng tạo.

Thấy con mình chỉ một ít điểm khá, còn lại toàn trung bình nên anh lo lắm. Đến báo cô giáo là gia đình bắt các cháu học thêm ở nhà. Cô gạt đi, các cháu đã học từ 9 giờ sáng đến 3 giờ chiều, thế là đủ lắm với một đứa trẻ. Nếu có bài tập về nhà thì chỉ làm trong 15 phút. Đọc truyện thì thoải mái. Nhưng học thêm nhồi nhét thì nhà trường không khuyến khích, vì trẻ sẽ chơi vào lúc nào?

Đi học về anh bạn hỏi, ở lớp làm những gì, vở chép của con đâu. ? Thằng con trợn tròn mắt, chép cái gì hả bố, toàn là tick tick (đánh dấu đúng sai) vào bài tập. Thỉnh thoảng phải tóm tắt câu chuyện đọc trên lớp qua những câu hỏi và trả lời trên một trang giấy không dòng kẻ, chữ như gà bới. Thích viết tay trái, tay phải tùy. “Vẽ” chữ xuôi ngược cũng được.

Bọn trẻ nhà ấy từ bé đi học mẫu giáo đến nay là lớp 3 rồi, ngày nào chúng nghỉ học là tiếc lắm. Chúng bảo, ở lớp được “tranh luận” bố ạ. Câu chuyện đọc lên, các câu hỏi được đặt ra. Cô giáo chả phải nói mấy, toàn bọn con tự học, tự tranh cãi và tự cho điểm, vui như tết. Cả lớp quanh vài cái bàn tròn, tha hồ “đấu khẩu”…

Có lẽ bọn trẻ được tham gia vào “giảng dạy” nên thời gian mới qua nhanh thế. Là người trong cuộc nên chúng cảm thấy thú vị. Học mà chơi và chơi để mà học có thể là thế chăng? Còn lão bố thì vẫn nghi ngờ giáo dục Mỹ rất “vớ vẩn” 🙂 vì không có…trống trường.

Thay đổi tận gốc hay hãy thay trên ngọn một tý?

Học như dân ta thì thi Olympic dễ được giải cao, thi vào các trường đại học dễ đỗ và ra đời có bằng cấp. Nhưng bằng cấp cao mà mặt bằng xã hội không cao. Có phải ai cũng đi đại học đâu, chả lẽ 85 triệu dân toàn là giáo sư, lấy ai quét rác, đào cống, xây cầu.

Có lẽ vì thế các nền giáo dục văn minh thường hướng theo cách dạy trong trường sao cho đứa trẻ học để ra đời biết cách tự học tiếp. Có thể không có bằng cấp gì nhưng vì biết tự học, tự tìm hiểu thì gặp chuyện gì khó khăn con người ta sẽ biết tìm lối thoát. Ở ta, gọi là “giải quyết những vấn đề từ thực tiễn”…

Nước Nhật sau 30 năm chiến tranh đã trở thành cường quốc kinh tế vì đơn giản họ rất coi trọng giáo dục, phát triển nguồn nhân lực, hướng tới dạy con người cách suy nghĩ, sáng tạo và tự học trong suốt quãng đời còn lại sau khi ra trường.

Có 20.000 tiến sỹ, gấp đôi hay gấp ba thế nữa, nhưng cả dân tộc 85 triệu người không biết cách tự học sau khi ra trường thì coi như chiến lược giáo dục đã thất bại.

Có lẽ cách giáo dục trên của Mỹ nhằm tạo ra đứa trẻ có trí thông minh, biết xử lý tình huống hợp lý hơn là một cậu học sinh, tinh thông kim cổ, nhưng lóng ngóng không biết luộc quả trứng lòng đào hay rửa cái bát cho sạch.

Thay gốc này?

Thay gốc này?

Kêu gọi thay đổi giáo dục tận gốc thì cao siêu quá. Thay gốc thì ai sẽ làm cái gốc tiếp theo đây. Để rồi khi vào ngồi vào ghế của Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân hay đứng trước giảng đường mới thấy cái gốc mới ấy cũng khó nhằn.

Tuy vậy, thay đi chút trên ngọn, giáo dục không hướng tới bằng cấp mà dậy cho thế hệ trẻ biết cách tự học. Biết đâu mình lại vượt Mỹ cũng nên vì dân ta vốn thông minh và nhanh nhẹn hơn người…

Bài và ảnh: Hiệu Minh/Hoa Lư. 28-07-2009

Bài đăng trên Tuần Việt Nam

Advertisements

6 Responses to Học để biết…tự học

  1. dangminhlien says:

    Tôi nghĩ nên kết hợp 2 cách học là hay hơn cả, thiên về 1 cách là lệch

  2. HanhNV says:

    Bac viet hay va co giai phap thiet thuc!

  3. Small says:

    Cách dạy và học ở bên Mỹ thích thật. Ở Vn, đứa cháu chuẩn bị vào lớp 1, mới 5 tuổi đã bắt đi học chữ trước, học thêm ở nhà cô giáo, ngày đi học, tối về học, khổ thân đứa cháu. Bậc bố mẹ quan niệm phải cho con đi học chữ trước kẽo ko theo kịp bạn bè trong lớp. Phong trào cho con học chữ trước khi vào lớp 1 đang rầm rộ ở Vn, vậy khi vào lớp 1 rồi thì ko biết phải học cái gì nữa khi mà học sinh nào cũng đọc được, đếm được hết rồi…

  4. Nhat Dinh says:

    Cái thằng bạn ở Mỹ về. Hai bố con tớ đến thăm. Câu đầu tiên nó phang ra là “Ở Mỹ chúng nó thích đến trường” làm cô con gái đi cùng bố biết ngay là bố hay mail cho bạn than thở sáng sáng phải khổ sở luyện giọng đánh thức trẻ con!
    Dương soi sáng xem Thái Lọ nó học thế nào đi!
    Con gái nhà mình kể, có lần lớp nó kiểm tra đẩy tạ bằng… giấy. Nghĩa là mỗi đứa viết ra xem phải xoay người thế nào rồi đẩy theo góc bao nhiêu, thầy dậy thể dục căn cứ vào đó để cho điểm thể dục!!!

    Thằng con nhà này có lần bị làm bài “vật nuôi trong nhà em” nó viết là “nhà em không nuôi con gì”. Thế là 0 điểm. Từ đấy cứ phải cho nó nói dối dần dần. Có lần cô giáo phê bình nó điểm thấp làm mất thi đua vì trường này chỉ chấp nhận 2% trung bình. Toàn dân giỏi hết thì lấy ai thông bể phốt, đặt bẫy đánh chuột… bác Minh nhỉ?
    Ơn trời, dạo này Đại học Hà Nội đã dạy theo kiểu mở rồi. Nhưng 12 năm phổ thông áp đặt đã làm thui chột vô số kỹ năng mà quan trọng nhất là tự học. Mỗi lần kể bố ngày xưa tự học tiếng Nga, tự học tiếng Anh, tự lên trường xin vào lớp FORTRAN 77 thì vợ lại gạt phắt đi “thời thế đã khác rồi anh ạ!”. Khác có nghĩa là đã kém hơn 30 năm trước :((

  5. Ha Nhat says:

    E thấy ở nhà mình cái gì các nhà soạn sách giáo khoa cũng muốn nhồi nhét cho học sinh học, cứ làm như đầu óc của các cháu là thiên tài, trí nhớ vô song, sức lực của các cháu là vô hạn…em đi nói chuyện với học sinh ở đây, giơ cho các học sinh nước bạn xem cuốn tập 1 tiếng Việt của lớp 1 mà các em ấy trợn tròn mắt trước cuốn giáo trình dày cộp…

  6. duong says:

    Đọc bài này của bác Hiệu Minh thấy hay quá, chỉ vài nét thôi mà thấy cả nền giáo dục cao hơn mình rất rất nhiều bậc.

    Nhiều ý hay như cháu thấy ý:
    “…Thấy con mình chỉ một ít điểm khá, còn lại toàn trung bình nên anh lo lắm. Đến báo cô giáo là gia đình bắt các cháu học thêm ở nhà. Cô gạt đi, các cháu đã học từ 9 giờ sáng đến 3 giờ chiều, thế là đủ lắm với một đứa trẻ. Nếu có bài tập về nhà thì chỉ làm trong 15 phút. Đọc truyện thì thoải mái. Nhưng học thêm nhồi nhét thì nhà trường không khuyến khích, vì trẻ sẽ chơi vào lúc nào?…”

    Đặt tình trạng này ở Việt Nam thì sao? Chắc chắc các thầy cô sẽ vô cảm phán rằng: Cần nhồi nhét thêm nữa vào đầu của học sinh.

    Theo cháu nghĩ căn bệnh giáo dục của chúng ta là thây cô giáo và nhà trường quá vô cảm với lợi ích của học sinh.

%d bloggers like this: