Lịch sử khách quan luôn đòi hỏi người nghiên cứu phải có nghề và có tâm.

85 năm “lò” mỹ thuật lớn nhất Đông Dương – Báo TTVH
Sáng qua 2/12, Trường Đại học Mỹ thuật VN đã tổ chức Kỷ niệm 85 năm ngày
thành lập trường và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất. Trường Mỹ …

http://www.baomoi.com/85-nam-lo-my-thuat-lon…Dong-Duong/…/5310906.epi – Tương tự

Đôi lời cùng Ông Anh Kiêt:

” Bản thân chúng tôi là những cựu sinh viên của Đại học Mỹ thuật VN cũng có những cảm xúc tương tự như ông Anh Kiệt – khi đọc những lời phát biểu nhân kỷ niệm 85 năm (2010) thành lập trường Đại học Mỹ thuật VN trên trang web. Không một lời nào nhắc đến công lao của Giáo sư Họa sĩ NGUYỄN NAM SƠN – người đã góp phần đặt nền móng cho Trường Đại học Mỹ thuật VN..- mà chỉ nhắc tới Hiệu trưởng Victor TARDIEU!

Họa sĩ NGÔ QUANG NAM (Vụ trưởng Vụ Mỹ thuật – Bộ Văn hóa) đã nói : CHÚNG TA KHÔNG QUÊN ƠN ÔNG V. TARDIEU NHƯNG CŨNG KHÔNG ĐƯỢC PHỦ NHẬN CÔNG LAO CỦA CỤ NAM SƠN – HÃY TỰ HÀO VÌ CHÚNG TA ĐÃ CÓ NGƯỜI THẦY TÀI ĐỨC NHƯ THẾ ” (2001)

Cuốn sách “LA PEINTURE VIETNAMIENE, UNE AVENTURE ENTRE TRADITION ET MODERNITÉ” (Hội họa Việt Nam, cuộc phiêu lưu giữa truyền thống và hiện đại) đã được hai đại sứ: ông Phạm Sanh Châu – Đại sứ Việt Nam tại UNESCO, đại diện Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại Hội đồng thường trực các nước nói tiếng Pháp và ông Serge Degallaix, cựu Đại sứ Cộng hòa Pháp tại Việt Nam, hiện là cố vấn ngoại giao của Thủ tướng Pháp, giới thiệu rất trân trọng và nhắc tới sự hợp tác chặt chẽ xưa kia của hai họa sĩ V.Tardieu (1870 – 1937) và Nguyễn Nam Sơn (1890 – 1973) là hai người đồng sáng lập Trường Mỹ thuật Đông Dương, đưa tới sự nở rộ của các tài năng hội họa Việt Nam, chứng minh sự phong phú của sức sáng tạo truyền thống các họa sĩ,
nhà điêu khắc Việt Nam. Trong cuốn sách này ông Phạm Sanh Châu viết lời mở đầu: “….Nếu Họa sĩ Victor Tardieu đã lập được Trường Mỹ thuật Đông Dương tạo sự nở rộ của biết bao tài năng Việt Nam, đó là vì ông đã hợp tác chặt chẽ với họa sĩ Nam Sơn lỗi lạc….”

Họa sĩ NAM SƠN – NGUYỄN VẠN THỌ đã dành hết tâm huyết để xây dựng ngôi trường từ khi còn trong trứng nước. Cụ mong muốn trong mươi năm tới có cả một đội ngũ hoạ sĩ Việt Nam để cùng tạo ra một nền mỹ thuật dân tộc hoà nhập được với thời đại. Cụ đã kiên nhẫn cố thuyết phục Họa Sĩ V. TARDIEU bằng bản đề cương Mỹ thuật Việt Nam ( 1923 ) ngắn gọn mà hàm súc., Cụ đã đề cập đến việc xây dựng một nền mỹ thuật Việt Nam vừa dân tộc vừa hiện đại với phương châm kiên định “Lập nên một trường đại học để đào tạo lấy nghệ sĩ có tài duy trì lấy nền tảng Mỹ thuật của tổ tiên để lại, ngõ hầu cải tạo, sáng tác lấy một nền Mỹ thuật Đông phương có cá tính Việt Nam” . Trong đó vạch ra cụ thể phương hướng, nhiệm
vụ, kế hoạch và cơ cấu tổ chức một trường Mỹ thuật ở cấp đại học để thuyết phục Họa sĩ Victor Tardieu vận động chính quyền thuộc địa. Sau nhiều ngày tháng bị chinh phục bởi ngọn lửa nhiệt huyết của của Nam Sơn, V.Tardieu đã đề cập đến vấn đề mở ra một trường Mỹ thuật tại Đông Dương trong một bản phúc trình dưới cái tên “Nghệ thuật An nam trong quá khứ, hiện tại và tương lai” (L’Art annamite dans le passé, le présent et le futur). Nhưng tư tưởng tiến bộ đó không phù hợp với chính quyền bảo hộ, thậm chí còn đi ngược lại với những chính sách đang được thực thi. Thật may mắn, nhờ những mối quan hệ rộng rãi với những nhân vật cao cấp đã giúp Victor Tardieu thuyết phục được. Bản phúc trình này được chuẩn y bởi Toàn quyền
Martial Henri Merlin.

Cách nói của Cụ cách đây đã 88 năm nhưng cũng rất gần với cách nói ngày nay đó là: “Hiện đại nhưng đậm đà bản sắc dân tộc” !

Còn đó, bức tranh sơn dầu chân dung “SĨ PHU BẮC HÀ” ( đăng trên bìa báo NAM PHONG năm 1923) Tranh vẽ chân dung cụ Cử Nguyễn Sĩ Đức, người đã tham gia Đông Kinh nghĩa thục và là thầy dạy Cụ Nam Sơn Hán học và lối vẽ phương Đông. Cụ Cử nét mặt đau buồn mà cương nghị, đôi mắt rực sáng, không ai biết là cụ chít khăn trắng để tang nước mất và Đông Kinh nghĩa thục bị Pháp đóng cửa, đàn áp dã man (1907) đã gây xôn xao giới Mỹ thuật trong và ngoài nước khi được gia đình Cụ công bố trên diễn đàn Mỹ thuật sau 77 năm.

Tác phẩm của Cụ theo khuynh hướng cổ điển Châu Âu, ảnh hưởng hội hoạ Trung Quốc, Nhật Bản. Ngoài những tranh sơn dầu, lụa, thuốc nước, mực nho, chì son (sanguine). Cụ đã sáng tác trên 400 tác phẩm theo nhiều thể loại. Tiêu biểu: “Chân dung mẹ tôi” (1930), tác phẩm Việt Nam đầu tiên được giải Quốc tế về sơn dầu, huy chương bạc Triển lãm Mĩ thuật Quốc tế – Pari 1932; “Chợ gạo bên Sông Hồng” (mực nho trên vải, 1930, Triển lãm Hội hoạ Pari) là tác phẩm Mỹ thuật của Việt Nam đầu tiên (đến nay vẫn là duy nhất) được Nhà nước Pháp mua và trưng bày tại Bảo tàng Mĩ thuật Quốc gia Pháp ; “Cò trắng và cá vàng” (khắc gỗ 7 màu, 1929; bằng khen Rôma, 1932); “Chân dung cụ Sùng ấm Tường” (phấn màu, 1927); “Về chợ” (lụa, 1927) … Cuốn sách :
“Hội hoạ Trung Hoa” (in năm 1930 bằng tiếng Pháp “La peinture chinoise”), cuốn sách đầu tiên của người Việt Nam – Cụ NAM SƠN viết về mĩ thuật xuất bản ở Việt Nam…..

Năm 1927 Cụ Nam Sơn được bổ nhiệm là Giáo sư chuyên ngành theo nghị định của Nha học chính Đông Dương. Cụ là người Việt nam đầu tiên chính thức được bổ nhiệm là Giáo sư hội họa Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương (thuộc Đại học Đông Dương) với cấp bậc: Giáo sư Thượng hạng, hạng nhất (đã ghi trong Quyết định tháng 1/1946 của Bộ trưởng Giáo dục Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ông Vũ Đình Hòe).

Nhà văn hóa Hữu Ngọc đã kính cẩn đề tên cho bài viết về người Thầy của nền mỹ thuật cận hiện đại Việt Nam vô cùng khiêm tốn giản dị đã đi vào cõi vĩnh hằng: “TỪ NHÀ NHO YÊU NƯỚC ĐẾN NGƯỜI MỞ ĐƯỜNG HỘI HỌA HIỆN ĐẠI VIỆT NAM THẾ KỶ XX” trên tờ báo Hồn Việt ngày 8/3/2003

Vị trí và vai trò của Họa sĩ Victor TARDIEU và Họa sĩ NAM SƠN được Toàn quyền Đông Dương xác nhận rất rõ ràng trong cuốn “Các trường Mỹ thuật Đông Dương” (Les écoles d’art de l’Indochine), do Toàn quyền Đông Pháp xuất bản vào dịp Triển lãm Quốc tế Nghệ thuật và Kỹ thuật tại Paris 1937. Quyển sách này lưu trong Thư viện quốc gia Pháp (Thư viện François Mitterrand) ký hiệu “QUARTO V 11476″ và lưu trữ tại Thư viện Quốc gia Hà Nội ký hiệu “M.10692″ và đã được ghi là sách tham khảo trong cuốn “Trường Đại Học Mỹ thuật Hà Nội 1925-1990″ in tại Hà Nội năm 1990. “Các trường Mỹ thuật Đông Dương” gồm 41 trang, trình bày lịch sử hình thành và cấu trúc của 5 trường Mỹ thuật tại Đông dương (Hà Nội, Phnom Penh, Biên Hòa, Gia Định, Thủ Dầu Một). Riêng về
trường Hà Nội, sách còn đề cập đến vai trò của ban chấp hành cũng như nhiệm vụ của các giáo sư.

Tại trang 10 ghi rõ “…trường Mỹ-thuật Đông Dương hay trường Mỹ thuật Hà Nội được sáng lập bởi họa sĩ Victor Tardieu, trong thời kỳ ông Merlin là Toàn quyền Đông Dương (nghị định ngày 27 tháng 10 năm 1924), ông Victor Tardieu hiện nay là Hiệu trưởng” (…l’Écoles des Beaux-Arts de l’Indochine ou École de Hanoi a été fondée par le peintre Victor Tardieu, – son directeur actuel, M. Merlin étant Gouverneur général de l’Indochine (arrêté du 27 octobre 1924))

Tại trang 16 ghi rõ “…Việc giảng dạy môn Đồ họa và Trang trí được phụ trách bởi một giáo sư chuyên ngành bậc 2, ông Nam Sơn, là một trong hai người sáng lập trường Mỹ-thuật Đông Dương. Ông đã đạt được những thành quả lỗi lạc trong việc giáo dục đào tạo và đóng góp một phần rộng lớn trong việc phục hưng nền Mỹ thuật truyền thống An nam, cũng là học thuyết và hiến chương của toàn Trường ” (…L’enseignement du Dessin et des Arts Décoratifs est assuré par un professeur technique de 2è classe, M. Nam-Son, qui est un des deux fondateurs de l’École. Il a obtenu des résultats remarquables dans son enseignement et contribué pour une large part à la renaissance de l’Art Annamite traditionnel, qui est la doctrine, la charte de l’École tout entière.)

(Cuốn sách “Trois ecoles d’Arts de l’Indochine” này do Tổng Nha Học chính Đông Dương xuất bản tại Hà Nội năm 1931 và đã được ghi là sách tham khảo trong cuốn “Trường Đại Học Mỹ thuật Hà Nội 1925-1990″ in tại Hà Nội 1990. – “Trois ecoles d’Arts de l’Indochine” 1931 hiện có tại Thư viện Khoa học Xã hội Hà Nội, mã số LV 6315) và đã được ghi là sách tham khảo trong cuốn “Trường Đại Học Mỹ thuật Hà Nội 1925-1990″ in tại Hà Nội năm 1990.

(Cuốn sách “Les ecoles d’Arts de l’Indochine” do Toàn quyền Đông Dương xuất bản năm 1937 – Hiện có tại Thư viện Quốc gia Hà Nội, ký hiệu M 10692 và đã được ghi là sách tham khảo trong cuốn “Trường Đại Học Mỹ thuật Hà Nội 1925-1990″ in tại Hà Nội năm 1990)

Đặc biệt tại địa chỉ:

http://www.culture.Fr./documentation/arcade/Index/autr-41.htm

Bộ Văn hóa Cộng hòa Pháp đã công bố một tài liệu (gồm 57 trang) của Cục Lưu trữ quốc gia Pháp – Trung tâm lịch sử về danh sách các nghệ sĩ của các nước trên thế giới được Nhà nước Pháp mua tác phẩm đưa vào các bảo tàng quốc gia Pháp trưng bày từ xưa đến nay. Theo đó, trong số 10.140 danh họa (trong đó có cả Léonard de Vinci, Titien, Raphael, Rembrandt, Goya, David, Degas, Rodin, Matisse…), có tên của Nam Sơn, với tác phẩm “Hồng Hà hữu ngạn mãi mại mễ xứ” (Chợ gạo bên hữu ngạn sông Hồng – mực nho năm 1930). Đây cũng là họa sĩ Việt Nam duy nhất có tên trong danh sách này. Thật là một vinh dự lớn đối với nền mỹ thuật Việt Nam!

Trong TỪ ĐIỂN BÁCH KHOA VIỆT NAM ghi rõ: Nguyễn Nam Sơn; tên thật: Nguyễn Vạn Thọ; 1890 – 1973), hoạ sĩ Việt Nam , người đồng sáng lập Trường Mĩ thuật Đông Dương. Quê: huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc …

Một nén hương tưởng nhớ người đã mất là cây cầu nối tâm linh giữa cõi trần và cõi âm. Nén hương thành kính tỏ lòng tưởng nhớ, biết ơn, và gợi nhắc người sống phải sống cuộc đời có ân nghĩa, lương thiện. “Những người chết là vô hình nhưng không vắng mặt” khi họ vẫn được người sống nhớ đến, nhắc đến trong những sướng khổ nhân sinh….

Chúng tôi muốn gửi thông điệp ” Ai cống hiến, đóng góp sẽ được người đời nhớ ơn mãi mãi, hãy để các thế hệ trẻ biết về quá khứ, để quá khứ và hiện tại luôn ôn hòa, để nhìn về quá khứ mà định hướng được hướng tương lai. Lịch sử khách quan luôn đòi hỏi người nghiên cứu phải có nghề và có tâm theo đúng với truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt.

PHƯƠNG THẢO

(Email: phuongthaopeinter@yahoo.com)

Một bác quen em có nói: Sự vô ơn là điều duy nhất không cần giáo dục mà người ta vẫn có.

Nhân ở đây em cũng muốn nhắc việc: Trường Đại học Mỹ thuật VN đến nay vẫn chỉ công nhận ông Tardieu là người sáng lập trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, không công nhận ông Nam Sơn, trong khi đó người Pháp trong nhiều sách báo của mình lại viết ông Nam Sơn là đồng sáng lập, hay dịch sát nghĩa là: một trong hai người sáng lập.

Thôi, nói như GS Hoàng Ngọc Hiến: người Việt mình nó thế???

Thương tiếc GS Bùi Trọng Liễu, mong trường Đại học dân lập Thăng Long sớm nhận ra thiếu sót để ghi công, và dạy học sinh biết ơn những người đã có công lao với trường như GS Bùi Trọng Liễu.